ΤΟ 21ο ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ ΣΤΗΝ ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑ


Ο Σύλλογος Σαρακατσαναίων Θεσπρωτίας θα διοργανώσει το 21o Οργανωτικό Συνέδριο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσαναίων το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Μαρτίου 2009 στην Ηγουμενίτσα.
Το Οργανωτικό Συνέδριο πραγματοποιείται κάθε δυο χρόνια και είναι η μεγαλύτερη διασυλλογική διοργάνωση των Σαρακατσαναίων της Ελλάδας και είναι πάντα υπό την αιγίδα της Π.Ο.Σ.Σ.
Η ανάθεση του μεγάλου αυτού εγχειρήματος έγινε στο προηγούμενο Συνέδριο, στις Σέρρες το 2007, ύστερα από ψηφοφορία μεταξύ του Συλλόγου Σαρακατσαναίων Θεσπρωτίας και του Συλλόγου Σαρακατσαναίων Ξάνθης. Οι Σύνεδροι εμπιστεύτηκαν τη Θεσπρωτία με συντριπτική πλειοψηφία δίνοντας ένα τόνο προσδοκίας και ευθύνης για την άρτια διοργάνωση στο Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου αλλά και σε όλους του Σαρακατσαναίους της Θεσπρωτίας. Οι επιτυχείς διοργανώσεις των προηγουμένων συνεδρίων έχουν ανεβάσει πολύ ψηλά τον πήχη και οι προετοιμασίες έχουν αρχίσει εδώ και αρκετό χρονικό διάστημα.
Ο αριθμός των Συνέδρων και των συνοδών τους, σε μια τέτοια εκδήλωση ξεπερνάει τα 350 άτομα, με εκπροσώπους από τους Συλλόγους Σαρακατσαναίων στην Ελλάδα αλλα και εκπροσώπους των Ομοσπονδιών Συλλόγων Σαρακατσαναίων της Βουλγαρίας και των Σκοπίων.
Ο χαρακτήρας του Συνεδρίου είναι οργανωτικός και έχει ως στόχο να παρουσιάσει απόψεις και προτάσεις που θα βοηθήσουν στην καλύτερη λειτουργία των Συλλόγων Σαρακατσαναίων. Τα στελέχη των Συλλόγων θα έχουν την ευκαιρία να σχεδιάσουν την τακτική και την προοπτική του «Σαρακατσάνικου» για τα επόμενα χρόνια.
Η παρουσία τόσων ανθρώπων από όλη την Βαλκανική χερσόνησο θα είναι μεγάλη προβολή για τον Νομό Θεσπρωτίας και για την Ήπειρο γενικότερα.
Η διοργάνωση του συνεδρίου από τον έναν Ηπειρώτικο Σαρακατσάνικο Σύλλογο για δεύτερη φορά μέσα σε λίγα χρόνια, καθώς προηγήθηκε η διοργάνωση της Αδελφότητας Σαρακατσαναίων Ηπείρου στο Τσεπέλοβο, θα αναδείξει τα μοναδικά στοιχεία της παράδοσης των Σαρακατσαναίων της Ηπείρου και δώσει την ευκαιρία στους συμμετέχοντες να γνωρίσουν τις ομορφιές του τόπου μας.

ΗΓΟΥΜΕΝΊΤΣΑ 28 & 29 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009


Παρασκευή, 3 Απριλίου 2009

Χαιρετισμός - Υποδοχή απο τον προεδρο του Συλλόγου Σαρακατσαναιων Θεσπρωτίας κ. Γιαννακό Λάμπρο.

κ. Υπουργέ, κ. Νομάρχα, κ.κ. Δήμαρχοι κ. Αστυνομικέ υποδιευθυντά του Ν. Θεσπρωτίας, κύριε πρόεδρε της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσαναίων, κ. Πρόεδρε της Ομοσπονδίας των πολιτιστικών και εκπαιδευτικών Συλλόγων Σαρακατσάνων Βουλγαρίας κυρίες και κύριοι προσκεκλημένοι,
Ως πρόεδρος του Συλλόγου Σαρακατσαναίων Θεσπρωτίας και οικοδεσπότης του 21ου Οργανωτικού Συνεδρίου Συλλόγων Σαρακατσαναίων, θα ήθελα να εκφράσω τις ιδιαίτερες ευχαριστίες για την υψηλή τιμή που μας κάνατε να παρευρίσκεστε σήμερα στην Ηγουμενίτσα.
Αποτελεί μεγάλη τιμή για το Σύλλογό μας αυτή καθ’ αυτή η διοργάνωση του Συνεδρίου. Είναι σημαντικότερη διασυλλογική διοργάνωση των Σαρακατσαναίων της Ελλάδος και αποτελεί το καθοδηγητικό όργανο της Π.Ο.Σ.Σ. και η οποία θα αποφασίσει για την τακτική και δράση που πρέπει να ακολουθήσουν οι Σύλλογοι καθώς και για άλλα οργανωτικά θέματα.
Η προσπάθεια η δική μας ως οικοδεσπότες είναι να γίνει ένα συνέδριο κοντά στην παράδοση, ένα συνέδριο ενδυνάμωσης της επικοινωνίας μεταξύ των σαρακατσάνικων συλλόγων (και των μελών τους) απ’ όλη την Ελλάδα αλλά και τη Βαλκανικής. Για το λόγο αυτό άλλωστε δόθηκε μεγάλο βάρος στις παράπλευρες εκδηλώσεις του συνεδρίου.

Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαίτερα όλους αυτούς που στήριξαν αυτή την εκδήλωση. Γιατί κακά τα ψέματα για να διοργανωθεί μια τέτοια εκδήλωση χρειάζεται και κάποιοι να γεμίσουν «την καρδάρα», όπως αναφέρεται και στα Σαρακατσάνικα χαιρετήματα των Αθηνών. Όταν πριν από δύο χρόνια ο Σύλλογός μας αποφάσισε να διεκδικήσει τη διοργάνωση του Συνεδρίου είχε την έγγραφη διαβεβαίωση των φορέων του Νομού για την βοήθειά τους. Και ανταποκρίθηκαν πλήρως σε αυτή τους την υπόσχεση.
Έτσι θα ήθελα να ευχαριστήσω τον υφυπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, τον Αντώνη τον Μπέζα, ο οποίος στέκεται αρωγός σε κάθε προσπάθεια του Συλλόγου, τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, την Τοπική Ένωση Δήμων και Κοινοτήτων Νομού Θεσπρωτίας, και όλους τους Δήμους του νομού μας που συνέβαλαν οικονομικά. Επίσης ευχαριστούμε τον Οργανισμό Λιμένος Ηγουμενίτσας, καθώς και τους χορηγούς μας.
Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω τη Γ.Σ. της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσαναίων για την τιμή που μας έκανε στο Συνέδριο των Σερρών προ διετίας, να αναθέσει την οργάνωση αυτού του Συνεδρίου στο Σύλλογό μας.
Η Πόλη της Ηγουμενίτσας και όλος ο Νομός Θεσπρωτίας είναι στη διάθεσή σας, να τον γνωρίσετε αυτό το διήμερο. Είμαστε σίγουροι ότι οι εντυπώσεις που θα αποκομίσετε θα σας κάνουν να ξανάρθετε και παράλληλα να αποτελέσετε την καλύτερη προβολή για τις ομορφιές του τόπου μας.
Δεν θέλω να κουράσω περισσότερο τους συνέδρους. Άλλωστε έχουν να ακούσουν πιο σημαντικά πράγματα από τους ομιλητές. Σας ευχαριστώ πολύ.
Προσφώνηση των Συνέδρων από τον πρόεδρο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσαναίων κ. Λειβαδίτη Κωνσταντίνο.
Κύριε Υπουργέ, κύριε Νομάρχα, κύριε πρόεδρε της Πρόεδρε της Ομοσπονδίας των Πολιτιστικών και Εκπαιδευτικών Συλλόγων Σαρακατσάνων Βουλγαρίας, κύριοι επίσημοι προσκεκλημένοι, κύριε πρόεδρε του Συλλόγου Σαρακατσαναίων Θεσπρωτίας κυρίες και κύριοι σας καλωσορίζω σήμερα στην όμορφη πόλη της Ηγουμενίτσας.
Ευχαριστώ τον Σύλλογος Σαρακατσαναίων Θεσπρωτίας που φιλοξένει της εργασίες του 21Ο Οργανωτικού Συνεδρίου Συλλόγων Σαρακατσαναίων.
Έχοντας γνώση για των δυνατοτήτων του Συλλόγου της Θεσπρωτίας και από την παρουσία μου στην ημερίδα που διοργάνωσε πριν από δυο χρόνια πιστεύω ότι αυτό συνέδριο θα είναι σημαντικό και δημιουργικό και θα έχει να προσφέρει πολλά στο Σαρακατσάνικο.
Σας ευχαριστώ.

ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (με τη σειρά του προγράμματος)

Η αναγκαιότητα έκδοσης της εφημερίδας "ΗΧΩ των Σαρακατσαναίων" και οι διαδικασίες της ομαλής λειτουργίας της. ( Λογκοβίτης Μιχάλης - Μέλος Δ.Σ. Π.Ο.Σ.Σ., Πρ. Σ.Σ. Κιλκίς) .
Α. ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ
Η εφημερίδα ‘’ Ηχώ των Σαρακατσαναίων’’ εκδόθηκε στις 15 Ιανουαρίου 1978 από τον αείμνηστο Δημήτρη Καραγιάννη και έως το Δεκέμβριο του 1981 που διευθύντρια ήταν η κα Σταυρούλα Καραγιάννη είχαν εκδοθεί 48 φύλλα, που σημαίνει ότι κάθε μήνα έβγαινε και ένα φύλλο. Το 1982 η εφημερίδα μετατρέπεται σε περιοδικό, εκδίδεται ανά δίμηνο με δ/ντή τον κ. Γεώργιο Ράπτη και σε ένα χρόνο, ήτοι το 1983,αφού έχουν εκδοθεί έξι (6) περιοδικά, επανέρχεται στη αρχική του μορφή ως εφημερίδα με δ/ντή τώρα τον Αναστάσιο Σουφλιά.
Εκδίδονται άλλα 67 τεύχη και φθάνουμε στις αρχές του 1998 όπου γίνεται βιβλιοδεσία σε δύο τόμους το σύνολο των 121 φύλλων (νομίζω, δεν είμαι σίγουρος ότι δεν βρέθηκαν δεκαπέντε 15 τεύχη ) με σκοπό να προμηθευτούν τα αρχεία της εφημερίδας οι σύλλογοί μας και οι μεγαλύτερες βιβλιοθήκες της χώρας μας. Αυτό έγινε όταν η εφημερίδα είχε συμπληρώσει 20 χρόνια συνεχούς έκδοσης και πρόεδρος της ομοσπονδίας ήταν ο κ. Kων/νος Μόσχος .
Η εφημερίδα συνεχίζει να εκδίδεται και φθάνουμε στο Μάρτιο του 2006 όταν και ο ομιλών εκλέγεται μέλος του ΔΣ της ΠΟΣΣ και ορίζομαι μαζί με τον κ. Γεώργιο Μουτσιάνα υπεύθυνος σύνταξης της εφημερίδας από τα Χριστούγεννα του 2006 με αριθμό τεύχους το 159. Ήταν μια σημαντική ευθύνη, η σημαντικότερη νομίζω από αυτές που έχει υποχρέωση να επιτελεί η ΠΟΣΣ διότι έχει να κάνει με την καταγραφή της παράδοσής μας που μέσω των Συλλόγων μας γίνονται κοινωνοί οι νεότεροι Σαρακατσάνοι, τα σημερινά μας παιδιά.
Β. ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΕΚΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ
Επειδή τα γραπτά μένουν, η εφημερίδα είναι αυτή που μπορεί να θυμίζει διαχρονικά στον αναγνώστη Σαρακατσάνο και μη, τον πλούτο που έχουν τα τραγούδια μας, οι χοροί μας ,οι φορεσιές μας, η λαλιά μας. Η εφημερίδα είναι αυτή που μπορεί να δείξει την τέχνη που διέθεταν οι Σαρακατσάνοι σε καθετί το υλικό που είχε σχέση με τη ζωή τους και να δουν πόσο αυτή ταυτίζεται σε πολλά σημεία με αυτή των αρχαίων μας προγόνων μας, των Ελλήνων π.χ. πολλά από τα σχέδια που ύφαιναν και κεντούσαν οι Σαρακατσάνες στα υφαντά τους μας οδηγούν στη Γεωμετρική εποχή της Αρχαίας Ελλάδας.
Η Εφημερίδα είναι αυτή που υπενθυμίζει στον αναγνώστη τις αρχές και τις αξίες που τηρούσαν οι Σαρακατσάνοι στην ζωή τους και στις μεταξύ τους σχέσεις με αποτέλεσμα να αντέξουν χιλιάδες χρόνια ,να είναι αγνοί και άφθαρτοι.
Η εφημερίδα είναι αυτή που με το αρχείο της θα γίνει πηγή ιστορίας και γνώσης για τους ιστορικούς του μέλλοντος αλλά και τους σημερινούς ακόμη ερευνητές που καθημερινά ψάχνουν στα αρχεία για τις εργασίες τους. Τέλος μέσα από το δικό μας έντυπο θα κάνουμε γνωστή σε όλους τους πολίτες της χώρας μας και όχι μόνο την πορεία και την προσφορά των Σαρακατσάνων σ’ αυτόν τον τόπο.
Αυτά που προανέφερα και άλλα πολλά που σίγουρα έχω παραλείψει δεν μειώνουν παρά ενισχύουν την άποψη της αναγκαιότητας έκδοσης της εφημερίδας.
Γ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ-ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ- ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΙΤΙΕΣ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ
Μέχρι σήμερα έχουν περάσει 31 χρόνια συνεχούς παρουσίας της εφημερίδας παρά τα όποια προβλήματα που παρουσιάστηκαν στην έκδοσή της, κυρίως οικονομικής φύσεως αλλά και στην διαδικασία συγκέντρωσης υλικού προς δημοσίευση από πολλούς Συλλόγους κατά την διάρκεια της δική μας θητείας , για τους προγενέστερους δεν γνωρίζω πως πορεύονταν και θα ήθελα να τους ακούσω όταν περάσει ο λόγος στις τοποθετήσεις των συνέδρων.
Στην αρχή της λειτουργίας της η εφημερίδα είχε αφεντικό τον αείμνηστο Δημήτρη Καραγιάννη και είχε την οικονομική της αυτοτέλεια που ο ίδιος όριζε..
Στις 15 Απριλίου 1983 η κ. Σταυρούλα Καραγιάννη δωρίζει την εφημερίδα στην ΠΟΣΣ, και έτσι ιδιοκτήτης και εκδότης της εφημερίδας είναι η ΠΟΣΣ.
Ο αριθμός των σελίδων αυξάνεται και από 8 και 12 που ήταν στην αρχή γίνονται 16 και ενίοτε 20 επί κ. Αναστασίου Σουφλιά. Αργότερα καθιερώνεται στις 16 σελίδες και τυπώνεται στα γραφεία της εφημερίδας ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ απ όπου και εμείς την παραλάβαμε για να την συνεχίσουμε. Η περιοδικότητά της που είχε καθιερωθεί στο δίμηνο έχει γίνει τυχαία μεταβλητή με αποτέλεσμα να της έχει αφαιρεθεί η σχεδόν ατέλεια που ορίζει το κράτος στην αποστολή πολιτιστικών εντύπων που έχουν περιοδικότητα έκδοσης κάτω του εξαμήνου.
Ο κ. Ανδρέας Τσουμάνης Αντιπρόεδρος της ΠΟΣΣ τότε μαζί με άλλα μέλη του Δ.Σ και τον κ. Γεώργιο Γεωργού μέλος της τότε συντακτικής επιτροπής της εφημερίδας μετά από επίπονη προσπάθεια ξαναπαίρνουν την άδεια από την Γενική Γραμματεία νέας γενιάς του Υπουργείου και η εφημερίδα έχει τη σχεδόν ατέλεια της με την δέσμευση να βγαίνει κάθε 2 μήνες και όχι λιγότερο από 4 φορές το χρόνο.
Χρήματα δεν υπήρχαν στο λογαριασμό Τραπέζης της εφημερίδας αν και οι συνδρομητές στους οποίους θα’ πρεπε να αποσταλεί ξεπερνούσαν τις 7.500 .
Κάποιοι που διαφημίζονταν στην εφημερίδα και είχαν πληρώσει γι αυτό δεν γνωρίζαμε όμως μέχρι πότε, αποφασίσαμε να τους βάζουμε για ένα εξάμηνο ακόμα και μετά να’ ρθούμε σε επαναδιαπραγμάτευση μαζί τους. Ταμείο συνδρομητών ΜΗΔΕΝ. Σ’ όσους προσωπικά εγώ μίλησα γιατί δεν πληρώνουν μου απάντησαν πως η εφημερίδα έχει αναγνώστες και όχι συνδρομητές γι αυτό δεν πληρώνουν κι’ όμως τα προηγούμενα φύλλα έγραφαν συνδρομή εσωτερικού τόσο Συνδρομή εξωτερικού τόσο και γίνονταν και παραινέσεις εύστοχες στις διάφορες σελίδες των εφημερίδων για την υποχρέωση της συνδρομής του παραλήπτη.
Η αρχική απόφαση της συντακτικής επιτροπής ήταν να αφήσει τη συνδρομή εκεί που την βρήκε στα 10 Ε και αργότερα την καθιέρωσε στα 20 Ε ετησίως διότι τα έξοδα ήταν δυσβάστακτα μιας και το φύλλο έφθασε να βγαίνει στις 40 σελίδες και όχι κάτω από 32 ενώ συγχρόνως βελτιώθηκε και η ποιότητα του φύλλου το οποίο αποφασίσαμε να βγαίνει στην Εκδοτική Βορείου Ελλάδος που έχει τα γραφεία της Τσιμισκή 45. Με την συνδρομή ορισμένων διαφημιζόμενων, την προσπάθεια της ίδιας της ομοσπονδίας από το λιγοστό της ταμείο και τη βοήθεια του κ.Βασίλη Μπομπότα η εφημερίδα πορεύθηκε σχεδόν ικανοποιητικά τον πρώτο χρόνο. Ορίσθηκε νέος λογαριασμός ειδικά για την εφημερίδα στην Εμπορική Τράπεζα και παρ’ όλες τις ανακοινώσεις στα φύλλα της να πάνε οι συνδρομητές να πληρώσουν μόνο 150 ανταποκρίθηκαν στα 2,5 σχεδόν χρόνια που εγώ ως υπεύθυνος σύνταξης πρώτα και ως δ/ντής σήμερα ανελλιπώς εργάζομαι μαζί με τον κ. Γιώργο Κολοβό την Βάσω την Ζαγναφέρη τον Σάκη τον Γαλατά και τα’ άλλα παιδιά της Συντακτικής Επιτροπής για την έκδοση της. Κάθε φύλλο για να βγει και να αποσταλεί θέλει περίπου 5000 Ε γι αυτό και το δεύτερο χρόνο αν και καταλήξαμε να βγαίνει ανά τρίμηνο το οικονομικό μας γονάτισε με αποτέλεσμα το καλοκαίρι που μας πέρασε όχι μόνο να μην έχουμε χρήματα να την εκδώσουμε τον Σεπτέμβριο όπως ήταν προγραμματισμένα αλλά χρωστούσαμε και μέρος του προηγούμενου φύλλου. Έτσι τυπώθηκε το Δεκέμβρη αλλά είχε χαθεί πλέον η περιοδικότητα έκδοσης με αποτέλεσμα να κοπεί το σχεδόν ατελώς που είχε και να χρειάζονται 8000 ευρώ για ταχυδρόμηση. Έτσι μετά από καιρό που ήταν στοιβαγμένη στα γραφεία της ΠΟΣΣ στάλθηκε με το ΚΤΕΛ σε διάφορους Συλλόγους ανεξαρτήτως κωδικού. Το ίδιο έγινε και στο φύλλο που έχετε τώρα στα χέρια σας στο οποίο δεν έγινε και ονομαστική επικόλληση.
Διαδικασίες που πρέπει να θεσμοθετηθούν με ψήφισμα από τους Συνέδρους για να έχει σταθερή περιοδικότητα έκδοσης η εφημερίδα και η λειτουργία της να βαίνει ομαλά δίχως προβλήματα.
Προτείνω
1.Κάθε σύλλογος να καταβάλλει το ποσό των 400 Ε στον λογαριασμό που έχει η εφημερίδα στην ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ και να αποσταλεί φωτοτυπία του εντάλματος πληρωμής στον ταμία της ΠΟΣΣ. Το ποσό αυτό θα επιστρέψει στον σύλλογο και θα εξηγήσω παρακάτω πως . Τα 400 Ε από κάθε σύλλογο χρειάζονται για να εξασφαλισθεί η έκδοση των τριών φύλλων μέχρι τέλους του τρέχοντος έτους.
2.Να γίνει εκκαθάριση του αρχείο των συνδρομητών της εφημερίδας που έχει κάθε σύλλογος και αν δεν έχουν μητρώο μελών της περιοχής τους θα τους το δώσει η ομοσπονδία ( αρκεί να μας δώσουν τους Τ.Κ. που ανήκουν στα όρια τους) και αφού διαγράψουν αυτούς που σήμερα δεν υπάρχουν , να έρθουν σε επαφή με τους υπόλοιπους εγγεγραμμένους να τους περάσουν σε ηλεκτρονική μορφή με τις σημερινές τους διευθύνσεις έχοντας δίπλα το κινητό και το σταθερό τους τηλέφωνο και να μαζέψουν τις συνδρομές απ όσους θέλουν να συνεχίσουν να παίρνουν την εφημερίδα.
Η διαδικασία αυτή θα διαρκέσει μέχρι το τέλος του έτους. Εννοείτε ότι θα κάνετε και νέους συνδρομητές εφ όσον το επιθυμούν. Τα ονόματα των νέων συνδρομητών θα πρέπει να αποστέλλονται αμέσως με e-mail στην γραμματεία για τους σταλθεί αμέσως το επόμενο φύλλο. Και θα εννοείται ότι έχουν πληρώσει για το ημερολογιακό έτος 2010.
Τα χρήματα που θα συγκεντρώσει ο κάθε σύλλογος θα τα καταθέσει στο λογαριασμό της εφημερίδας του Ιανουαρίου του 2010 κι ας τά έχει μαζέψει νωρίτερα κρατώντας από αυτά τα 400 Ε που έδωσε. Επιπλέον εδώ προτείνω ο κάθε σύλλογος να κρατάει ένα ποσοστό για το δικό του ταμείο εφ όσον τα μαζέψουν μέλη του Δ,Σ του συλλόγου τους ή να το δίνει σε τρίτο άτομο που θα κάνει αυτή τη δουλειά η οποία προσφέρεται νομίζω να γίνεται το καλοκαίρι. Το ποσοστό κράτησης προτείνω να είναι 15% ή αν διαφονείτε πάνω σ αυτό το συζητάμε. κάθε χ΄ρονο όποτε και να μαζεύονται τα χρήματα στο λογαριαμό της εφημερίδας θα τα βάζουν οι Σύλλογοι στις αρχές κάθε ημερολογιακού έτους.
Η διαδικασία αυτή δεν είναι ανέφικτη, πιστεύω δε πως με αφορμή τα παραπάνω θα δωθεί η ευκαιρία και σε ορισμένους συλλόγους που έχουν ατονίσει να βελτιωθούν.
3. Κάθε σύλλογος θα πρέπει να γράφει σε ηλεκτρονική μορφή όλα όσα θέλει να δημοσιευθούν στην εφημερίδα και να τα στέλνει στο email της 15 ημέρες τουλάχιστον πριν αρχίσει η διαδικασία του δημιουργικού της. Οι ημερομηνίες έναρξης του δημιουργικού θα είναι 30 Νοεμβρίου – Τέλος Φεβρουαρίου -30 Μαΐου και 30 Αυγούστου.
4. Να βρεθούν διακεκριμένοι Σαρακατσάνοι επιστήμονες από όλους τους Συλλόγους και αφού χρεωθεί ο καθένας αυτούς που ανήκουν στην περιοχή του θα υπάρχει μόνιμη στήλη της εφημερίδας που θα δημοσιεύει άρθρα και εργασίες τους, με τη σειρά που αυτά θα αποστέλλονται και ανάλογα με την επικαιρότητα που έχουν.
5. Η σύνταξη της εφημερίδας θα πρέπει να γίνεται σε σταθερό χώρο που θα διαθέτει τον απαραίτητο τεχνολογικό εξοπλισμό για να μπορούν τα μέλη της συντακτικής επιτροπής να προετοιμάζουν σωστά και έγκαιρα την έκδοση της.
6. Αυτό δεν αποτελεί πρόταση αλλά το θεωρώ α υ τ ο ν ό η τ ο ότι στόχος θα πρέπει να είναι και η εξεύρεση άλλων οικονομικών πόρων μέσα από διαφημίσεις και χορηγίες . Νομίζω πως οι σύλλογοι μπορούν να βοηθήσουν σ’ αυτή την κατεύθυνση τουλάχιστον με τις διαφημίσεις που θα αφορούν άτομα της δικής τους περιοχής.
Εκείνο που θέλω να προσέξετε τώρα όλοι είναι το εξής :
Αν όλα αυτά συμβούν μέχρι τέλους του έτους, η Αρχή του 2010 γίνεται από μηδενική βάση. Την πρώτη εφημερίδα του 2010 θα την πάρουν μόνο όσοι θα ’χουν πληρώσει την συνδρομή .
Κλείνοντας θέλω να πιστεύω ότι μέλημα όλων σας είναι η ΗΧΩ ΤΩΝ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΩΝ να γίνει το πρώτο ζωντανό πολιτιστικό φύλλο της χώρας μας διότι άντεξε στο χρόνο και θα συνεχίσει να ζει περισσότερο από κάθε άλλο πολιτιστικό έντυπο για να βρίσκεται στο σπίτι κάθε Σαρακατσάνου απανταχού της Γης.
Σας ευχαριστώ

Ο Κοινωνικός Μετασχηματισμός των Σαρακατσαναίων της Ηπείρου ( Τάγκας Δημήτριος, Μηχ/γος Μηχανικός ΕΜΠ,
Πρόεδρος της Αδελφότητας των εν Αθήναις Σαρακατσαναίων Ηπείρου).

Σκοπός της εισήγησης
Σκοπός της εισήγησης αυτής είναι να παρακολουθήσουμε, σε αδρές γραμμές, την πορεία μετάβασης των Σαρακατσαναίων της Ηπείρου από την νομαδική στην αστική διαβίωση, πώς συντελέστηκε αυτή, ποιοι ήταν οι πρωταγωνιστές και κάτω από ποιες συνθήκες.
Η εισήγηση αυτή παρουσιάζεται στο 21ο «οργανωτικό» συνέδριο
1. Επειδή το συνέδριο αυτό γίνεται στην Ήπειρο
2. Γιατί πιθανόν η γνώση αυτής της πορείας να μας διδάξει
3. Ίσως αποδειχθεί ότι σε κάποιους χρωστάμε και το αγνοούμε
4. Επειδή συνήθως ψάχνουμε για την αρχή των Σ αγνοώντας το τέλος τους.

Βιβλιογραφικές αναφορές.
Κυρίως η βιβλιογραφία ασχολήθηκε με θέματα λαοραφίας, προέλευσης, έναρξης της νομαδικής ζωής των Σ. Υπάρχουν ωστόσο και σημαντικές αναφορές για τον μετασχηματισμό των Σ από τους Διονύση Μαυρόγιαννη , Γιώργο Αγραφιώτη, Θεοπούλα Ανθογαλίδου, Γεώργιο Καβαδία, Αγγελική Χατζημιχάλη, Ευριπίδη Μακρή, Μάρκο Γκιόλια και Λάζαρο Αρσενίου..


Τι είναι Σαρακατσάνος, Χαρακτηριστικά
Οι συγγραφείς αποφεύγουν να δώσουν ορισμό των «Σαρακατσάνων» και υπονοούν τους Έλληνες μονόγλωσσους Νομάδες κτηνοτρόφους.. Για τις ανάγκες αυτής της εισήγησης «Ηπειρώτες Σαρακατσάνοι» είναι αυτοί τους οποίους απέγραψε η Αδελφότητα Σαρακατσαναίων Ηπείρου στα μέσα της δεκαετίας του 80 όταν με πρωτοβουλία της ΠΟΣΣ έγινε αυτό. Δηλαδή η εισήγηση δεν καλύπτει όσους Σαρακατσάνους άλλων περιοχών της Ελλάδας αναχώρησαν πριν τις αρχές του 20ου αιώνα από την Ήπειρο καθώς και όσους Σαρακατσάνους είχαν ήδη εγκατασταθεί μόνιμα σε χωριά της Ηπείρου πριν τις αρχές του 20ου αιώνα.

Το 1ο Συνέδριο Σαρακατσαναίων στην Ήπειρο.
Η σπουδαιότητα του παρόντος Συνεδρίου είναι αυτονόητη για την ΠΟΣΣ, για το Σύλλογο Σαρακατσαναίων Θεσπρωτίας και για όλους τους Συλλόγους των Σ.
Όμως πριν από 80 περίπου χρόνια στις 5 Αυγούστου 1926, στο Νησί στα Γιάννενα, συγκλήθηκε πιθανόν το πρώτο Συνέδριο Σαρακατσαναίων στην Ελλάδα. Η εφημερίδα «Ηπειρωτική Ηχώ» της επόμενης ημέρας γράφει:

ΕΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ ΣΥΝΕΔΡΙΟΝ ΤΩΝ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ
ΖΗΤΟΥΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΙΝ ΩΣ ΓΝΗΣΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ

Παρατίθεται απόσπασμα από τα παραπάνω άρθρο:
Χθες συνήλθον εις Νήσον αντιπρόσωποι 300 οικογενειών Σαρακατσαναίων σκηνιτών οι οποίοι συνεζήτησαν το ζήτημα της γεωργικής των αποκατάσεως εκδόσαντες το κάτωθι ψήφισμα το οποίο απέστειλαν προς την Κυβέρνησιν και τον Αθηναικόν τύπον και επέδωκαν προς τον κ. Γενικόν διοικητήν και τον εγχώριον τύπον.
«Αντιπρόσωποι Σαρακατσαναίων Ηπείρου εκπροσωπούντες εντολήν και γνώμας όλων Σαρακατσαναίων Ηπείρου συνελθόντες εις λαϊκόν Συνέδριον εις Νήσον Ιωαννίνων ίνα συζητήσουν περί καθωρισμού καταστάσεώς των απεφάσισαν:
Παρακαλούν σεβαστήν Κυβέρνησιν και Επιτροπήν Αποκαταστάσεως λάβουν μέτρα και αποκαταστήσουν και νομάδας πλανωμένους σαρακατσαναίους Ηπείρου πάντας γνωστοτάτους και πλέον αμειγείς συνείδησιν και αίμα έλληνες εις μονίμους γεωργοκτηνοτροφικούς συνοικισμούς.
……………………………………………
Ουδένα αντιπρόσωπον ελληνικής πατρίδος βλέπομεν, ούτε διδάσκαλον, ούτε ιερέα, ούτε ταχυδρόμον, ούτε πρόεδρον κοινότητος πλην δημοσίου εισπράκτορος, αγρίου απαοσπασματάρχου και στρατολόγου το δε υπόλοιπον της καταστάσεώς μας το συμπληρώνουν οι λησταί.
……………………………………………………………..
Οι αντιπρόσωποι των τριακοσίων περίπου οικογενειών Σαρακατσαναίων Ηπείρου.
Ν. Γ. Τσουμάνης, Κώστας Χ. Κάτσινος, Γρηγόριος Δ. Ζήγος, Μάνθος Μυριούνης, Ευάγγελος Καζούκας, Ανδρέας Κ. Φερεντίνος.

Τι έγινε από την εποχή εκείνου του Συνεδρίου, που οι Σ ζητούσαν την αποκατάστασή τους, μέχρι του σημερινού που έγινε η πλήρης ενσωμάτωσή τους στην υπόλοιπη ελληνική κοινωνία και σήμερα συζητούμε πλέον τρόπους διατήρησης της παράδοσης από τη νομαδική τους ζωή;

Πορεία των Σ μέχρι τον 20ο αιώνα
Οι κοσμογονικές αλλαγές στον 20ο αιώνα σε ολόκληρη την Ελλάδα, σημάδεψαν και τις σημαντικότερες αλλαγές στον τρόπο ζωής και εργασίας των Σαρακατσαναίων, όχι μόνο των Ηπειρωτών. Ο αιώνας αυτός βρήκε στην αρχή του, τους Σ να ακολουθούν, ποιος ξέρει από πότε, ένα χαρακτηριστικό τρόπο ζωής, αποκομμένοι, αλλά όχι απομονωμένοι από τα δρώμενα στην υπόλοιπη κοινωνία, τους βρίσκει στο τέλος του να έχουν πλήρως μετασχηματισθεί και να έχουν ενσωματωθεί σε αυτήν.
Μέχρι την εποχή αυτή ο τρόπος ζωής επί αιώνες ήταν ίδιος και τα πράγματα στη ζωή των Σαρακατσαναίων κυλούσαν ομαλά και με ρυθμό σχετικά αργό. Εκείνο που ίσως άλλαζε ήταν ο τόπος που πήγαιναν τα κοπάδια τους το χειμώνα και δυσκολότερα αυτός που ξεκαλοκαίριαζαν. Για να σχηματοποιηθεί ο νομαδικός τρόπος ζωής χρειάσθηκε σίγουρα πολύς χρόνος, πιθανότατα αιώνες . Δεν ήρθε σε κάποιους ξαφνικά η ιδέα και ξεκίνησαν ξαφνικά, ξεριζώθηκαν από τον τόπο τους και γύριζαν από τόπο σε τόπο. Και φυσικά να σημειωθεί ότι δεν γύριζαν στο άγνωστο αλλά σε τόπους προκαθορισμένους που τους είχε συμφωνήσει ο τσέλιγκας της κάθε στάνης. Για το σταμάτημα αυτού του τρόπου ζωής, ο οποίος σίγουρα διήρκεσε αιώνες, ήταν αρκετά πολύ λίγα χρόνια, γύρω στα είκοσι.

1913-1920
Απελευθέρωση της Ηπείρου
.
Οι Σαρακατσαναίοι της Ηπείρου κινούνται κυρίως στα ορεινά του Ζαγορίου της (Τύμφη, Μιτσικέλι, βουνά Αν. Ζαγορίου), Σμόλικα, Χρυσοβίτσα και για χειμαδιά χρησιμοποιούν τους κάμπους της Πρέβεζας και της Αιτωλοκαρνανίας. Εγγραφή των Σαρακατσαναίων στα Μητρώα Αρρένων που καταρτίσθηκαν για τις απελευθερωθείσες περιοχές . έτσι συναντάμε πχ γραμμένους Σαρακατσαναίους γεννηθέντες πριν το 1900 στη Βίτσα 57 άτομα, 54 στο Τσεπέλοβο, 43 στο Γρεβενίτι, 38 στο Δίκορφο, 36 στο Φλαμπουράρι, 29 στο Κουκούλι κλπ Από τα χωριά που ξεχειμώνιαζαν οι Σ συναναντάμε γραμμένους στο Μητρώο αρρένων της Ντάρας (σημερινής Ελαίας) Λάκκας Σουλίου (Βαγγελαίους , Θεοχαραίους) Από τα άτομα αυτά που φέρονται εγγεγραμμένα στα Μητρώα Αρρένων τα 20 γεννήθηκαν πριν το 1850 με πρώτο τον Τσουμάνη Γεώργιο του Κων/νου στο Τσεπέλοβο το 1828. Να σημειωθεί ότι η εγγραφή των σκηνιτών στα Μητρώα Αρρένων δεν δημιουργούσε δικαιώματα στις κοινοτικές βοσκές και ο Νόμος απαιτούσε δύο χρόνια συνεχή παραμονή πράγμα αδύνατο για τους Σαρακατσάνους..
Αυτή την εποχή οι Σ είναι νομάδες, δεν έχουν κτηματική περιουσία και κατοικούν σε καλύβια με μοναδική εξαίρεση τον Ανδρέα Τσουμάνη ο οποίος έφτιαξε για το καλοκαίρι, πέτρινο σπίτι στο Κουκούλι το 1905 και αγόρασε κτήμα στην Άρτα και αστικά ακίνητα στη Φιλιππιάδα και τα Γιάννενα.

Δεκαετία 1920-1930
Η δεκαετία που σήμανε την αρχή του τέλους της νομαδικής ζωής. Η Ελλάδα πριν αποκαταστήσει τους γηγενείς ακτήμονες γεωργούς (κολίγους) αναγκάσθηκε να υποδεχθεί τους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και έπρεπε να αναζητήσει τρόπους και τόπους για την εγκατάστασή τους. Η φτωχή από τότε, και μόλις απελευθερωθείσα Ήπειρος, σήκωσε ίσως περισσότερο βάρος που αυτό που της αναλογούσε, παραχωρώντας τους χειμερινούς βοσκότοπους των νομαδικών προβάτων, Σαρακατσάνικων και μη, για μόνιμη εγκατάσταση προσφύγων και αποκατάσταση ακτημόνων καλλιεργητών. Παράλληλα δόθηκε η αφορμή για απαίτηση των Σαρακατσαναίων για δική τους αποκατάσταση. Νομοθετικές προβλέψεις για την απαλλοτρίωση και παραχώρηση κτηνοτροφικών εκτάσεων μοναστηριακών ή του Δημοσίου και παραχώρησή τους σε συνεταιρισμούς νομάδων κτηνοτρόφων (ΝΔ 15-2-23, ΝΔ 4/9/1924) ουσιαστικά ουδέποτε εφαρμόστηκαν γιατί τα διατάγματα που με πρωτοβουλία του Υπουργού Γεωργίας έπρεπε να εκδοθούν, ουδέποτε εξεδόθησαν. Τα τσελιγκάτα που ήταν η ραχοκοκαλιά της νομαδικής ζωής αρχίζουν να κλονίζονται.
Οι Σαρακατσαναίοι αλλά και οι άλλοι νομάδες και ημινομάδες προσπάθησαν να αντιδράσουν μέσα από τον Πανηπειρωτικό Κτηνοτροφικό Σύνδεσμο που είχαν ήδη ιδρύσει το 1920 Στα Μητρώα του Συνδέσμου είναι εγγεγραμμένα 723 άτομα εκ των οποίων 295 αναφέρονται ως σκηνίτες Σαρακατσάνοι, 224 ως σκηνίτες βλαχόφωνοι, 32 ως βλαχόφωνοι προερχόμενοι από χωριά (Μετζητιέ, Δολιανά), και 180 προερχόμενοι από χωριά χωρίς να αναφέρεται αν είναι βλαχόφωνοι. Ο Σύνδεσμος αυτός έδρασε μέχρι το 1924 με υπομνήματα και παραστάσεις προς διάφορους φορείς, τακτοποιήσεις θεμάτων λιβαδιών, επίλυση διαφορών μεταξύ των μελών του κλπ
Η μείωση των διαθέσιμων χειμερινών βοσκότοπων στην Ήπειρο ανάγκασε αυτή τη δεκαετία κάποιους να αναζητήσουν χειμαδιά και στην Αλβανία που το επέτρεπαν οι συμβάσεις μεταξύ των δύο χωρών.
Οι δυσκολίες στην εξεύρεση βοσκοτόπων οδήγησε κάποιους Σ, για «επαγγελματικούς» θα λέγαμε λόγους, να βγουν από το νομαδικό βίο και να εγκατασταθούν μόνιμα. όπως για παράδειγμα στους Μουζακαίους (Χουλιάρας, Διαμάντης) και στην Ζίτσα, (Κωνσταντάκος, Καπρινιώτης, Γρίβας, Καραφέρης) Μέχρι τότε οι έξοδοι ήταν μεμονωμένες και κυρίως για κάποιο φόνο.
Οι προσπάθειές του Κτηνοτροφικού Συνδέσμου αλλά και πολλές άλλες, τελικά δεν άλλαξαν τη ροή των πραγμάτων και σε λίγα χρόνια από τότε, τα τσελιγκάτα οριστικά διαλύθηκαν από ηθελημένες ή αναγκαστικές επιλογές των τότε υπευθύνων.
Οι κάτοικοι των χωριών του Ζαγορίου κυρίως επειδή θεωρούσαν τους Σ κατώτερου πολιτιστικού επιπέδου αντέδρασαν έντονα από την παρουσία τους στα βοσκοτόπια των βουνών τους. Αντιπαλότητα που συνεχίστηκε για αρκετά χρόνια και με ποικίλες μορφές.
Μέσα από τη συνύπαρξη όμως των Σαρακατσαναίων και των κατοίκων του Ζαγορίου, πέρα από τις αντιπαλότητες και τις οξύτητες, η εγκατάσταση κάποιων Σ στους οικισμούς του, όταν ξεκίνησε η παρακμή ή κοντά σε αυτούς, ήταν αιτία για έστω δειλή «γνωριμία» των Σαρακατσαναίων με τα γράμματα, τα πέρα από την στοιχειώδη εκπαίδευση και άνοιξε έναν άλλο δρόμο στην πορεία τους στο χρόνο. Παρακινούμενοι κάποιοι από τους πρωτοπόρους στα γράμματα Ζαγορίσιους τους οποίους συναναστράφηκαν, έστειλαν τα παιδιά τους στα κρατικά σχολεία. Έτσι έρχεται στην Αθήνα πρώτα ο Γιώργος Ανδρέα Τσουμάνης στη Νομική το 1925 και άλλα 5-6 άτομα την επόμενη δεκαετία που προέρχονταν από τις οικονομικά πιο ισχυρές σαρακατσάνικες οικογένειες..

Δεκαετία 1931-1940
Ολοκληρώνεται στην Ήπειρο η διάλυση των τσελιγκάτων και αρχίζει η αγορά κτημάτων στην περιοχή Πρέβεζας- Άρτας κυρίως για χειμερινά βοσκοτόπια (πχ Καζουκαίοι, Τσουμαναίοι, Μυριουναίοι, Ταγκαίοι). Οι Σαρακατσαναίοι στην πλειοψηφία τους ζουν εκτός οικισμών.
Οι Σ συμπληρώνουν το εισόδημά τους κάνοντας τους αγωγιάτες – κυρατζήδες και μάλιστα σε μεγάλες διαδρομές. Κάποιοι εγκαταλείπουν τη νομαδική ζωή μένουν με τα λίγα πρόβατά τους βόσκοντας παράλληλα και τα πρόβατα κάποιων μοναστηριών (Μονή Ασπραγγέλων, Ευαγγελίστρια Άνω Πεδινών).
Ιδρύεται ο Σύλλογος Σκηνιτών Κτηνοτρόφων, στον οποίο επίσης πρωτοστατούν οι Σ, με σκοπό τον αγώνα για γεωργοκτηνοτροφική αποκατάσταση. Ουσιαστική συμβολή στην μετεξέλιξη των Σαρακατσαναίων όχι μόνο της Ηπείρου είναι ο Νόμος 1223/38 που ανάγκασε τις κοινότητες να εγγράψουν ως Δημότες και πάλι με πολλές αντιδράσεις ακόμα και δικαστικούς αγώνες

Δεκαετία 1941-1950
Στη δεκαετία του 40, στην Ήπειρο ανοίγει για τη χώρα μας η συμμετοχή της στο 2ο Παγκόσμιο πόλεμο και κλείνει επίσης ο εμφύλιος που ακολούθησε. Οι Ηπειρώτες Σ αναγκάζονται, ιδιαίτερα στην περίοδο του εμφυλίου, να παραμείνουν με τα κοπάδια τους στα χειμαδιά για να τα προστατεύσουν και έτσι διαπίστωσαν πως μπορούσαν να επιβιώσουν και στον κάμπο, το οποίο μέχρι τότε θεωρούσαν αδύνατο.
Κάποιοι που Παρέμειναν στα βουνά υπέστησαν σημαντικές φθορές (Ραφταίοι). Τη δεκαετία αυτή αρχίζουν οι Σαρακατσαναίοι της Ηπείρου να χρησιμοποιούν τους κάμπους της Θεσπρωτίας ως χειμερινά βοσκοτόπια στους τόπους που μέχρι τότε χρησιμοποιούσαν οι Τουρκοτσάμηδες που για τους γνωστούς λόγους εκδιώχθηκαν.

Δεκαετία 1951-1960
Τη δεκαετία του ’50 έχουν ήδη διαλυθεί τα τσελιγκάτα, η κάθε οικογένεια λειτουρεί ως αυτόνομη μονάδα. Το πολύ να είχαν κοινό κοπάδι πατέρας και γιος ή αδέλφια. Το ζωικό κεφάλαιο κάθε συζυγικής οικογένειας αυτή την εποχή, ήταν δεν ήταν τα 200 πρόβατα. Ο νομαδισμός όμως εξακολουθούσε και τη δεκαετία αυτή παρότι άρχισαν μερικοί να τον εγκαταλείπουν.
Στη Θεσπρωτία που ήδη έρχονται αρκετοί Σαρακατσάνοι που είχαν ως χειμαδιά την Πρέβεζα, αγοράζονται από τους Σαρακατσαναίους τα πρώτα κτήματα για χειμερινά λιβάδια (πχ Γογολαίοι, Κωνσταίοι, Ζηγαίοι, Τσουμαναίοι). Παρά την επιθυμία τους για απόκτηση μόνιμης γης τους ήταν εξαιρετικά δύσκολο να πουλήσουν έστω και ένα μέρος του μοναδικού περιουσιακού στοιχείου των, δηλαδή του κοπαδιού των με το οποίο ήταν συναισθηματικά δεμένοι.
Σε κάποιους Σαρακατσάνους της Θεσπρωτίας (Αγιος Γεώργιος, περιοχή Μαργαριτίου, Φιλιατών κλπ) μοιράστηκαν τη δεκαετία αυτή γεωργοκτηνοτροφικοί κλήροι. Την επιθυμία του για απόκτηση γεωργικών κλήρων που θα μοιράζονταν κάποιοι την πλήρωσαν πολύ ακριβά. Για παράδειγμα οι Φερεντιναίοι του Ασπροκκλησιού που έμειναν στον κάμπο έχασαν το 1953-54 σχεδόν όλα τους τα πρόβατα από βδέλλα και από τότε άρχισαν να ασχολούνται με τη γεωργία.
Χαρακτηριστικές περιπτώσεις αποκατάστασης Σ είναι αυτές του Καλπακίου και των Ηλιοβουνίων.
Οι Σαρακατσάνοι των Κάτω Πεδινών και του Ελαφότοπου Ζαγορίου που χρησιμοποιούσαν μέχρι τότε τον τόπο που σήμερα είναι το Καλπάκι ως τόπο χειμερινής διαμονής σε αχυροκαλύβες, αρχίζουν στο χώρο αυτό να κατασκευάζουν μόνιμες κατοικίες και έρχονται σε προστριβές και μακροχρόνιους δικαστικούς αγώνες με την Κοινότητα του Ελαφότοπου που θεωρούσε ιδιοκτησία της τον τόπο και δεν αναγνώριζε το δικαίωμα στους Σ που επί χρόνια τον χρησιμοποιούσαν. Σταδιακά εγκατέλειψαν και αυτοί τη νομαδική ζωή και δημιούργησαν το γνωστό σήμερα οικισμό.
Η περιοχή των Ηλιοβουνίων Πρεβέζης ήταν τα χειμαδιά μερικών Σαρακατσάνικων οικογενειών και ανήκε στο κοντινό μοναστήρι του Προφήτη Ηλία. Οι Σ δημιούργησαν κτηνοτροφικό συνεταιρισμό και τους δόθηκε όταν απαλλωτριώθηκε η μοναστηριακή έκταση κλήρος 3 στρέμματα για κατασκευή σπιτιού και «βελαώρα» για τα πρόβατά τους. Η μοναδική ίσως περίπτωση απαλλοτρίωσης για αποκατάσταση μικροκτηνοτρόφων Σ στην Ήπειρο.
Η εγκατάστασή των Σ σε οικισμούς ή κοντά σε αυτούς, αναγκαστική ή ηθελημένη μοιραία τους έφερε κοντά στην κρατική εκπαίδευση και οδήγησε στην απόφασή τους να κάνουν την υπέρβαση, να αλλάξουν δηλαδή την επί αιώνες δρομολογημένη πορεία τους. Έτσι ξεκίνησαν δυναμικά τη γρήγορη έξοδο από την κοινωνική τους οργάνωση και την ενσωμάτωσή τους στην ευρύτερη ελληνική κοινωνία. Δεν άντεχαν πλέον, και στις συνθήκες που τότε επικρατούσαν, να «κληροδοτήσουν» στα παιδιά τους αυτή την «παλιοζωή», όπως τη χαρακτήριζαν.
Για τους Ηπειρώτες Σαρακατσαναίους, η επιλογή τους να στραφούν προς τα γράμματα, ως τρόπου και μέσου εξόδου από τον παραδοσιακό τρόπο ζωής τους, ήταν πια μονόδρομος. Για κάποιους που βρέθηκαν κοντά σε τόπους που είχαν Γυμνάσια τα πράγματα ήταν ευκολότερα. Στην πορεία αλλαγής των Σαρακατσαναίων ιδιαίτερη είναι η συμβολή της δημιουργίας το 1957 του Γυμνασίου Τσεπελόβου στο οποίο φοίτησαν αρκετά σαρακατσανόπουλα αφού στο χωριό αυτό και στα γειτονικά ζούσαν πολλοί σαρακατσάνοι. Την εποχή αυτή αρχίζουν να πηγαίνουν και οι Σαρακατσανοπούλες στο Γυμνάσιο και έχουμε την πρώτη Σαρακατσάνα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, τη δασκάλα Άννα Γατσέλου, τριάντα χρόνια μετά την φοίτηση σε ανώτατη Σχολή των πρώτων αρρένων Σαρακατσάνων. Τα Σαρακατσανόπουλα, όσα πηγαίνουν σε γυμνάσια πηγαίνουν εκτόςαπό το Τσεπέλοβο και σε κάποια άλλα σχολεία που υπάρχουν οικοτροφεία. Αναφορικά με την τριτοβάθμια εκπαίδευση το πρώτο λόγο έχει η Ακαδημία Ιωαννίνων, η Εκκλησιαστική Σχολή της Βελάς που έβγαζε δασκάλους και οι στρατιωτικές σχολές.
Η Ήπειρος δεν προσφέρει γεωργικές εκτάσεις όπως αυτές άλλων περιοχών της Ελλάδας, ούτε είχε βιομηχανική ανάπτυξη, και για τούτο η προτεραιότητα που έμπαινε για αυτούς, στο δρόμο που διάλεξαν να αλλάξουν τη μοίρα τους ήταν, καταρχήν, να μάθουν τα παιδιά τους γράμματα. Σε αντίθεση προς την μετάβαση των Σαρακατσαναίων της Ηπείρου που την κοινωνική μεταβολή την έκανε ουσιαστικά μια γενιά, στην πορεία της κοινωνικής και επαγγελματικής κινητικότητας των Σαρακατσαναίων άλλων περιοχών από το νομαδικό στον αστικό βίο μεσολάβησε μια ακόμα γενιά, αυτή της γεωργική εγκατάστασης και της αγροτικής διαβίωσης, αφού στις περιοχές αυτές οι Σαρακατσαναίοι πριν από την αστικοποίηση καλλιέργησαν τα χειμερινά τους βοσκοτόπια.
Τη δεκαετία του 50 ξαναρχίζουν να σπουδάζουν κάποιοι, ελάχιστοι βέβαια, σε Πανεπιστήμια της Αθήνας. Αυτή τη δεκαετία έρχονται για σπουδές στην Αθήνα το πολύ 10 άτομα από ένα πληθυσμό περίπου 7000 Ηπειρωτών Σαρακατσαναίων. Σημειώνεται ότι τα Γιάννινα δεν έχουν ακόμα Πανεπιστήμιο. Έρχονται επίσης και ορισμένοι από τους Ηπειρώτες Σαρακατσαναίους για επαγγελματική αποκατάσταση, είτε γιατί κρέμασαν την κλίτσα τους στην Ήπειρο είτε γιατί δεν θέλησαν να την πιάσουν. Ο αριθμός των Ηπειρωτών Σαρακατσαναίων στην Αθήνα τη δεκαετία αυτή είναι πολύ μικρός σε σχέση με αυτόν των υπολοίπων κατοίκων της Ηπείρου, στην οποία γίνεται κυριολεκτικά αφαίμαξη στο βωμό της γιγάντωσης και της άναρχης δόμησης της Αθήνας.

Δεκαετία 1961-1970
Τη δεκαετία του 60, στην Ήπειρο αρχίζει μαζικά η στροφή των Σ προς άλλα επαγγέλματα, και ιδιαίτερα τα γράμματα. Ο αριθμός αυτών που σπουδάζουν στην Αθήνα ή έρχονται για επαγγελματική αποκατάσταση μεγαλώνει αισθητά.
Το νερό μπήκε για καλά στο αυλάκι και ιδίως μετά τη δημιουργία Πανεπιστημιακών Σχολών στα Γιάννενα οπότε ήταν ευκολότερη η πρόσβαση των παιδιών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Στο τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής, που άρχισε τη λειτουργία του το ακαδημαϊκό έτος 1964 – 65 και στο Μαθηματικό Τμήμα που ιδρύθηκε το 1966 και τα δύο ως παραρτήματα των αντίστοιχων Σχολών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης άρχισαν να φοιτούν αρκετά Σαρακατσανόπουλα.
Πρέπει να σημειωθεί ότι, παρά τη διάλυση των τσελιγκάτων, ο ιστός μεταξύ των Σαρακατσαναίων δεν είχε σπάσει, εξακολουθεί ακόμα να ισχύει σε μεγάλο βαθμό η ενδογαμία και η «εξωγαμία» ήταν στο ξεκίνημά της, οι συγγενικοί δεσμοί κυριαρχούν στις κοινωνικές σχέσεις και υπάρχει ακόμα έντονη η «φυλετική» ενότητα.
Κάποιοι άλλοι Σ διάλεξαν ως σωτηρία τον ξενιτεμό, κυρίως στη Γερμανία, και πήγαν στα εργοστάσιά της στην κυριολεξία πετώντας την προηγουμένη της αναχώρησης την κλίτσα Ακόμα όμως και για να πάνε εργάτες στη Γερμανία με δεδομένο ότι δεν χρειάσθηκαν μέχρι τότε γνωριμίες και διαπλοκές με το «σύστημα», συνάντησαν μύριες δυσκολίες. Οι περισσότεροι επέστρεψαν. Εκτός από τη Γερμανία κάποιοι, λίγοι, πήγαν στο Βέλγιο, Αυστραλία και λιγότεροι στην Αμερική
Πριν τον ξενιτεμό τους δοκίμασαν κάποιοι να ασκήσουν και αυτοί τις δραστηριότητες που ασκούσαν οι συγχωριανοί τους, πιστεύοντας ότι η αναγκαστική εγγραφή τους ως δημοτών στους οικισμούς που εγκαταστάθηκαν θα τους έδινε το δικαίωμα να έχουν ίση μεταχείριση με τους υπόλοιπους, αλλά γρήγορα απογοητεύτηκαν. Για παράδειγμα, μια αποτυχημένη απόπειρα 35 Σαρακατσάνων στο Σκαμνέλι να σχηματίσουν δασικό συνεταιρισμό, συνάντησε την αντίδραση των Ζαγορίσιων τοπικών αρχών και τελικά δεν μπόρεσαν γιατί σύμφωνα με την άποψη του τότε Δασάρχη, που προφανώς υπαγορεύθηκε από τους τοπικούς παράγοντες τα περισσότερα μέλη του υπό ίδρυση Συνεταιρισμού «ουδόλως ηργάσθησαν κατά το παρελθόν εις υλοτομικάς εργασίας».

Δεκαετίες του ’70, του ’80
Ο κοινωνικός μετασχηματισμός των Σαρακατσαναίων της Ηπείρου ολοκληρώνεται.
Ενώ μέχρι το 1960 είχαν αποφοιτήσει από την τριτοβάθμια εκπαίδευση περίπου 20 άτομα, ο αριθμός αυτός σύμφωνα με την απογραφή που έκανε η Αδελφότητα Σαρακατσαναίων Ηπείρου το 1984 ύστερα από πρωτοβουλία της ΠΟΣΣ ήταν 462 άτομα και ο αριθμός όσων τελείωσαν Γυμνάσιο – Λύκειο ήταν 1279 άτομα.
Ενώ μέχρι τις αρχές του 60 εξακολουθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό η ενδογαμία, σύμφωνα με την η παραπάνω απογραφή, όταν αυτή έγινε, καταγράφονται 305 Σαρακατσάνες που δεν παντρεύτηκαν Σαρακατσάνο και φυσικά αντίστοιχος ήταν και ο αριθμός των ανδρών.
Ουσιαστικά τερματίζεται η νομαδική ζωή και εγκαταλείπεται σταδιακά ακόμα και αυτή η κτηνοτροφία σε μεγάλο βαθμό. Οι σαρακατσάνοι είναι κυρίως υπάλληλοι, ελεύθεροι επαγγελματίες, μικροεπιχειρηματίες.
Οι πλήρως ενσωματωμένοι Σαρακατσάνοι συμμετέχουν σιγά σιγά ενεργά στα κοινά των κοινωνιών που έχουν πλέον ενταχθεί. Η συμμετοχή τους αυτή μεγαλώνει με το πέρασμα του χρόνου.
Κάπως έτσι, πάνω κάτω, πορεύτηκαν οι Ηπειρώτες Σαρακατσάνοι τα τελευταία ογδόντα χρόνια. Σε όλη αυτή την πορεία, η σημαντικότερη κατά την άποψή μου δεκαετία, αυτή με τις μεγαλύτερες κοινωνικά αλλαγές ήταν αυτή μεταξύ 1950-1960 και η γενιά που τότε έκανε «κουμάντο» και πήρε τις αποφάσεις είναι η σημαντικότερη γενιά στη μακρόχρονη πορεία των Σ.

Η γενιά της «αλλαγής».
Ποια ήταν τα χαρακτηριστικά αυτής της τελευταίας νομαδικής και ταυτόχρονα της πρώτης μετανομαδικής γενιάς των Σαρακατσαναίων;
Ποια ήταν η παιδεία της, οι γραμματικές γνώσεις της , και πόσο έτοιμη ήταν, να κάνει την υπέρβαση αυτή;
Κάτω από ποιες συνθήκες στην Ήπειρο και την Ελλάδα έγινε αυτή η υπέρβαση;
Ποιες ήταν οι προτεραιότητες της πολιτείας και η συνδρομή προς τους Σαρακατσαναίους;
Η εκπαίδευση των Σ μέσα στις δομές, το θεσμοποιημένο πλαίσιο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων και τις λειτουργικές διαδικασίες του τσελιγκάτου, το οποίο δεν ήταν απλά άτυπος κτηνοτροφικός συνεταιρισμός, αποσκοπούσε στην εκμάθηση των ρόλων τους οποίους επρόκειτο μελλοντικά να παίξουν τα άτομα αυτής της κοινωνίας. Μέσα από αυτή την «εκπαίδευση», η οποία ήταν ενταγμένη στην παραγωγική διαδικασία, προετοιμάζονταν και κατευθύνονταν τα Σαρακατσανόπουλα για να αναλάβουν, όταν εκείνα θα έπαιρναν τα ινία, συγκεκριμένους ρόλους, ανάλογα με τις ικανότητες τους και τις ανάγκες της κοινωνικής ομάδας που ζούσαν. Η σκληρή αυτή μαθητεία, ολοκληρώνονταν περίπου στην αρχή της εφηβείας οπότε εθεωρείτο ότι είχαν αποκτήσει πλέον τους βιωμένους τρόπους, τις γνώσεις και τις τεχνικές που θα τους έδιναν τη δυνατότητα να κινηθούν στο μέλλον υπεύθυνα επιτελώντας τα καθήκοντα και τις υποχρεώσεις τους.
Για τη γενιά που αναφερόμαστε, η ολοκλήρωση της «επαγγελματικής» μαθητείας αλλά και της εκμάθησης των κοινωνικών τους ρόλων συνέπεσε, δυστυχώς ή ευτυχώς, με την έναρξη της διάλυσης των τσελιγκάτων. Ουσιαστικά οι αποκτημένες γνώσεις, αφού ήταν διαφορετικά και για άλλες συνθήκες προσανατολισμένες, ήταν στην πλειοψηφία τους άχρηστες. Συσσωρευμένη γνώση και εμπειρία αιώνων, όχι μόνο για τη συμπεριφορά στην παραδοσιακά δομημένη κοινωνία τους, αλλά και γύρω από την νομαδική κτηνοτροφία πετάχτηκε στα άχρηστα μέσα σε είκοσι χρόνια.
Τις γνώσεις που η γενιά των τελευταίων νομάδων απόκτησε μέσα από το «εκπαιδευτικό σύστημα» των δικών της δραστηριοτήτων μπορεί να μην αξιοποίησε ή δεν χρειάσθηκε να αξιοποιήσει , εκείνο όμως που ως όπλο χρησιμοποίησε ήταν το σύστημα αξιών που διαχρονικά απόκτησε και με το παράδειγμά της μεταβίβασε.

Θύματα - ανθρώπινο κόστος.

● οι γυναίκες.
● Οικονομικά ασθενείς που δεν είχαν δυνατότητα να σπουδάσουν τα παιδιά τους.
● τσοπάνοι με λιγοστά ή και καθόλου πρόβατα.
● Οι πρωτεργάτες, οι μπροστάρηδες αυτής της αλλαγής όταν πέρασαν στην τρίτη ηλικία.

Οι παραδοσιακές κοινωνίες, το ίδιο και η σαρακατσάνικη, εξασφαλίζουν τη συνέχειά τους επιφυλάσσοντας ιδιαίτερο ρόλο στους ηλικιωμένους, αυτόν του καθοδηγητή και του παιδαγωγού και με αυτόν τον τρόπο επίσης δεν αισθάνονται άχρηστα τα άτομα αυτά. Θεωρούν ότι βρίσκονται πλέον σ’ αυτόν τον κόσμο για να κρατήσουν τις παραδόσεις που τους έδωσαν οι πατεράδες τους. Είναι αυτοί που διατήρησαν την κληρονομιά της παράδοσης και πρέπει τώρα να τη μεταδώσουν. Η μετάδοση της συμπυκνωμένης και συσσωρευμένης γνώσης και εμπειρίας θα είναι το τελευταίο έργο τους πριν φύγουν για τον άλλο κόσμο. Αυτή η τελευταία πράξη, ισοδύναμη με την υπογραφή του ζωγράφου στο έργο που με πολύ μεράκι και κόπο τελείωσε, ποτέ γι’ αυτούς δεν παίχθηκε. Και τούτο, γιατί άνδρες και γυναίκες αυτής της γενιάς, που ήταν ο τελευταίος κρίκος, δεν είχαν τίποτα να μεταδώσουν, όχι γιατί δεν ήξεραν, αλλά γιατί αυτό το οποίο γνώριζαν ήταν πλέον άχρηστο. Σε κανέναν δεν χρειαζόταν. Ποιος χρειάζονταν να του δείξουν πώς αρμέγουν, πώς κουρεύουν, ποια είναι τα καλά λιβάδια και ποια τα άχρηστα;
Δεν έπαιξαν ακόμα οι γυναίκες το ρόλο που παραδοσιακά έπαιζαν οι γριές όπως οι ίδιες τον είδαν στις γιαγιάδες τους και ίσως περίμεναν να τον παίξουν. Δεν είπαν παραμύθια και μουραπάδες που έμαθαν, λαϊκή σοφία και καταστάλαγμα μιας ζωής, δεν «μέτρησαν κρέας», δεν ξεμάτιασαν.
Κι αν ακόμα έδειξαν κάποια απ’ αυτά, δεν ήταν πλέον χρηστικά, γίνονταν για φολκλορισμό. Ο φλάμπουρας που ράβεται σήμερα, όπου αυτό γίνεται και καλώς γίνεται, με τίποτα δεν προκαλεί το συναίσθημα, όσο δασιά κι αν ράβεται, που προκαλούσε όταν πραγματικά ράβονταν να μη «τον γελάσουν τα πουλιά όταν έγερνε ράχες και βουνά».
Οι άνθρωποι αυτοί ξεκίνησαν ως μέλη όχι απλά μιας πλατιάς οικογένειας αλλά ολόκληρης στάνης που εκτός από γονείς, παππούδες κι ένα τσούρμο παιδιά, είχε αδερφοξάδερφα, μπαρμπάδες, θειάδες κ.λπ. Στα γεράματά τους, αυτοί που αυτοπροσδιορίζονταν ως μέλη ολόκληρης κοινωνίας (εγώ είμαι από τους ….αίους, έλεγαν και καμάρωναν ο καθένας για το σόι του), βρέθηκαν εκτός της οικογένειας που είχε πια μετατραπεί σε πυρηνική και την αποτελούσαν η μάνα, ο πατέρας και το πολύ δυο παιδιά.

Πού βρίσκονται σήμερα οι τελευταίοι Σ;
Οι περισσότεροι από τους άνδρες της γενιάς που γεννήθηκαν και πέρασαν αρκετό κομμάτι της ζωής τους στα καλύβια και αρκετοί από αυτούς έφτιαξαν όχι ένα, αλλά δυο σπίτια, ένα στα χειμαδιά και άλλο στα βουνά δεν ζουν πλέον και οι ελάχιστοι εναπομείναντες, για να τους προσδιορίσουμε ηλικιακά, είναι πάνω από τα ογδόντα, γύρω στα ενενήντα, μπορεί και παραπάνω. Μερικές γυναίκες απόμειναν, οι τελευταίες της τελευταίας γενιάς νομάδων Σαρακατσαναίων. Οι τυχερότερες από αυτές μένουν ακόμα στα χωριά που ρίζωσαν και τα έκαναν δικά τους όταν σταμάτησαν το ανέβα-κατέβα. Και φυσικά ακόμα πιο τυχεροί αυτοί που ζουν και οι δυο στα χωριά τους παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. Οι περισσότεροι ίσως από τους επιζώντες έστησαν το τελευταίο τους «κονάκι», ή μάλλον το στήσαν τα παιδιά τους για να τους έχουν κοντά τους, σε κάποιο αστικό κέντρο. Όσοι από αυτούς ακόμα είναι «βασταεροί», όταν πιάνουν οι ζέστες την άνοιξη ανεβαίνουν στα χωριά τους για να ανταμώνουν με άλλους συνομήλικους και να θυμούνται τα παλιά.

Συμπεράσματα
Η πορεία μετάβασης από την νομαδική στην αστική ζωή των Σαρακατσαναίων χρειάζεται συστηματική μελέτη και η προσφορά της γενιάς που αποτέλεσε τον τελευταίο κρίκο μιας μακριάς αλυσίδας, με άγνωστη αρχή χαμένη στους αιώνες, χρειάζεται αναγνώριση.
Ο κοινωνικός μετασχηματισμός των Σαρακατσαναίων, όχι μόνο της Ηπείρου αλλά ολόκληρης της Ελλάδας, έγινε με αποκλειστική πρωτοβουλία και ευθύνη των ίδιων και χωρίς καμιά βοήθεια και κατεύθυνση της πολιτείας.. Ο τρόπος που ολοκληρώθηκε ο κοινωνικός μετασχηματισμός των Σαρακατσαναίων της Ηπείρου απέδειξε την ικανότητά τους για κοινωνική αλλαγή με αξιόλογη δυνατότητα προσαρμογής και έντονη συμμετοχή στα δρώμενα της τοπικής και της ευρύτερης κοινωνίας.
Οι πολλοί οδήγησαν την κλειστή τους κοινωνία στην έξοδο απ’ τον παραδοσιακό τρόπο ζωής, και έδειξαν το δρόμο για επαγγελματική απoκατάσταση στα παιδιά τους, χρησιμοποιώντας την κλίτσα ακόμα και για μονάδα μέτρησης της γραμματοσύνης, και αποζητώντας καταρχήν να μάθουν αυτά όχι «νια κλίτσα γράμματα», αλλά πολλές. Χρειάζεται αναγνώριση σε αυτούς που έκαναν αθόρυβα, χωρίς συγκρούσεις με άλλες πληθυσμιακές κατηγορίες, χωρίς να υπάρξουν φαινόμενα «κοινωνικής παθολογίας» και «κοινωνικής παθογένειας», όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν μελετητές της πορείας αλλαγής της πολιτιστικής ιδιομορφίας των Σαρακατσαναίων και την χαρακτηρίζουν ως τον πιο ολοκληρωμένο κοινωνικό μετασχηματισμό στη χώρα μας.


ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΞΗ ΦΙΓΟΥΡΑ (Κάτσενος Νικόλαος - Ταμίας Π.Ο.Σ.Σ.)

Κυρίες και κύριοι προσκεκλημένοι,
Σαρακατσάνες - Σαρακατσαναίοι, Αγαπητοί Σύνεδροι
Σας καλωσορίζω στην ιδιαίτερη πατρίδα μου, την Θεσπρωτία.
Αισθάνομαι χαρά που σήμερα βρισκόμαστε εδώ για να συζητήσουμε, να ανταλλάξουμε και να συνθέσουμε απόψεις, να προβληματιστούμε γύρω από τρέχοντα και ενδιαφέροντα θέματα που αφορούν την Οργανωτική δομή λειτουργίας των Συλλόγων μας.
Πριν ξεκινήσω να σας αναπτύσσω την εισήγησή μου έκρινα σκόπιμο να σας δώσω την εννοιολογική σημασία τριών λέξεων που χρησιμοποιώ στην επικεφαλίδα.
Σύμφωνα με το λεξικό Νεοελληνικής γλώσσας Τεγόπουλου– Φυτράκη
Η λέξη ΠΑΡΑΔΟΣΗ. = παραδίδω
(κάθε τι που μεταδίδεται προφορικά από γενιά σε γενιά).
Η λέξη ΠΑΡΑΔΟΞΗ.= παρά δόξα.
Ότιδήποτε προκαλεί έκπληξη
(συμβαίνει κάτι χωρίς να το περιμένει κανείς).
Η λέξη ΦΙΓΟΥΡΑ.= χορευτική παραλλαγή.
Σύνολο από μελωδικά ή ρυθμικά στοιχεία.
Μεταφορικά = ευπρόσωπη εμφάνιση. (κάνει φιγούρα).

Θα ξεκινήσω με μια παραπομπή από το έργο της Αγγελικής Χατζημιχάλη ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΟΙ τόμος Ι (ένα) αυτής της μεγάλης ερευνήτριας που αφιέρωσε μεγάλο
μέρος της ζωής της, στην καταγραφή της ζωής των Σαρακατσαναίων από το 1925 και μετά.
Στην σελίδα 244 γράφει …«Ένας είναι ο χορός τους΄ ο απλός, ρυθμικός, πανάρχαιος, συρτός , συνυφασμένος με το τραγούδι, που αυτό τον καθορίζει.
Διακρίνεται σε συρτό απολυτό (αργό) και σε συρτό απηδητό ή μπηδηχτό.
Και οι δυο παρουσιάζουν σίγουρα τους πιο πρωταρχικούς απλούς βηματισμούς (δυο βήματα μπροστά, ενώνουν τα πόδια, ένα πίσω και ενώνουν πάλι), με την διαφορά πως ο ένας χορεύεται πάντα αργά και ο άλλος ο αμπηδηχτός και αργά και γρήγορα.
Λίγο όμως χορεύουν και χόρευαν. «δεν είμαστε δα και τόσο ξεβγαλμένοι στο χορό»λένε.
…….οι γυναίκες μόνο τον αργό, τον απόλυτο συρτό ξέρουν και δεν επιτρέπεται, ούτε μπορούν να χορέψουν άλλον…..χορεύουν με μεγαλοπρέπεια και αργούς βηματισμούς τόσο που μοιάζουν σαν να περπατούν. Προχωρούν σιγά και ρυθμικά ώρες ατέλειωτες
σχεδόν ακούνητες…….τον χορό τον στήνουν οι άνδρες ……..τραγουδώντας ώρες ολόκληρες. Πάντα λένε το τραγούδι που θέλει εκείνος που σέρνει το χορό.
Το τραγουδούν όσο κοφτό το θέλει για να γίνει ο ρυθμός του χορού πιο αργός ή πιο γρήγορος. Αυτός ο συρτός είναι ο μοναδικός τους χορός, ο καθαυτό Σαρακατσάνικος. Πολλοί όμως ξέραν και ξέρουν και το τσάμικο…»
Με αφορμή τα λόγια της Χατζημιχάλη θέλω να σας μεταφέρω μερικούς προβληματισμούς μου.
Θα ξεκινήσω με την διαφορετικότητα, σχετικά με την αναπαράσταση του χορού ως εκδήλωση ζωής των Σαρακατσαναίων.
Τα τραγούδια των Σαρακατσαναίων είναι απλά στα λόγια τους, βγαλμένα από την τραχιά ζωής τους.
Αργοί στην κίνηση τους. Τραγουδούσαν - χόρευαν.
Με το πέρασμα των χρόνων μπήκαν τα μουσικά όργανα.
ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ
ΤΡΑΓΟΥΔΙ.
Δεν αποτελεί πλέον κυρίαρχο στοιχείο το τραγούδι με το στόμα όσων χορεύουν. Υπάρχει πλέον ο τραγουδιστής. Άρα ο χορευτής δεν τραγουδάει. Υπάρχει
μουσική οργανική που δίνει τον ρυθμό.
ΧΟΡΟΣ.
Αυτός ο συνδυασμός τραγουδιστή- μουσικών οργάνων με το πέρασμα των χρόνων άλλαξε τον ρυθμό του χορού.
Από βαρύς αργός μετεξελίχθηκε σε ξεκούραστο πιο γρήγορο. Άλλαξε επίσης και την έκφραση. Δημιουργήθηκε με τα χρόνια μια νεότερη χορευτική τάση. Χοροί γρήγοροι σε ρυθμό, χοροί με προσθήκες
άλλων στοιχείων.
Επηρεασμένοι από την μουσική παράδοση της περιοχής που ζουν οι Σαρακατσαναίοι: Θράκη, Ήπειρος, Μακεδονία,Θεσσαλία και αλλού.
ΧΟΡΕΥΤΙΚΑ
Σπάνια έως καθόλου τα χορευτικά των συλλόγων τραγουδούν με το στόμα και συγχρόνως χορεύουν έστω και ένα τραγούδι.
Κυρίαρχο στοιχείο αναδεικνύεται το μουσικό όργανο και η χροιά του τραγουδιστή.
Όσο αυτά τα δύο στοιχεία (τραγουδιστής– ορχήστρα) δρουν αρμονικά τόσο καλύτερα αποδίδει το χορευτικό (ως σύνολο).
Δημιουργείται μια νέα τάση.
Περνάμε από το παλιό (των χορευτών που τραγουδάνε και χορεύουν) στο νέο Μοτίβο
(έκφραση- τραγουδιστής απόδοση- χορευτικό εκτέλεση – ορχήστρα).
Από την συμμετοχή στο διοικητικό συμβούλιο του συλλόγου πρωτίστως και ως μέλος του Δ.Σ. της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσαναίων
( ΠΟΣΣ ), μου δόθηκε η ευκαιρία και η δυνατότητα να επισκεφθώ πολλές εκδηλώσεις συλλόγων ανά την Ελλάδα. Βρέθηκα επίσης και στο ετήσιο αντάμωμα των Σαρακα-
τσαναίων της Βουλγαρίας στο Σλίβεν.
Στις εκδηλώσεις των συλλόγων έχω δει πράγματα που μου αγαλλίασαν την ψυχή και άλλα που με ανατρίχιασαν και με προβλημάτισαν για την πορεία μας.
Είδα χορευτικό να κουνάει τον φλάμπουρα ο πρώτος χορευτής όπως κουνάνε τις αποκριές τις προβιές (τομάρια) οι καλικάτζαροι.
Ο φλάμπουρας είναι σύμβολο και όχι σκεύος χορευτικής φιγούρας.
Δεν κρατιέται ποτέ από κορίτσι έστω και αν αυτό χορεύει πρώτο.
Είδα χορευτικά, ξαφνικά την ώρα που αρχίζει ο χορός, να φωνάζουν όλοι μαζί δυνατά (ούτε που κατάλαβα τι λένε) να πετάνε τα σκουφιά τους (φέσι) στην μέση του χορού. Αυτό δεν μπόρεσα να καταλάβω αν έχει
κάποια σημασιολογική ερμηνεία και αν ναι, ποια;
Από πού προέρχεται αν είναι καταγεγραμμένη ως ένα
λαογραφικό- πολιτιστικό στοιχείο της ζωής των Σαρακατσαναίων.
«Το φέσι είναι για τον χορευτή ότι το όπλο για τον πολεμιστή».
Είδα χορευτικά να τινάζουν τα ποδάρια μπροστά.
Είδα χορευτικά να κάνουν κολοτούμπες, να ανεβαίνει ο ένας πάνω σε άλλους δύο και να πηδάει επιδεικτικά για να εντυπωσιάσει το κοινό.
Αυτό δεν είναι παραλλαγή χορευτική, ούτε τρόπος έκφρασης και φυσικά ούτε πιστή Σαρακατσάνικη παράδοση είναι.
Αυτό είναι ίσως επινοήσεις ή χορογραφίες του χοροδιδάσκαλου.
Είδα χορευτικό να χορεύει σε επίσημη εκδήλωση του συλλόγου μη Σαρακατσάνικα τραγούδια.
Αν είναι δυνατόν, να παρουσιάζεται ένας άλλος μουσικός σκοπός ως Σαρακατσάνικος, αυτό αποτελεί και την μεγαλύτερη παραποίηση της παράδοσης μας.
Είδα από το ίδιο χορευτικό σε άλλη εκδήλωση του συλλόγου, να χορεύουν ένα αγόρι με μία κοπέλα μόνοι τους αντικριστά (σαν μπάλο) ή δεν ξέρω και εγώ τι άλλο ήταν αυτό.
Είδα χορευτικό σε εκδήλωση συλλόγου να χορεύει μια κοπέλα με γόβα στιλέτο, με τσαρούχια η άλλη, φούστα κοντή μέχρι το γόνατο κάποια άλλη.
Να χορεύει η κοπέλα τσάμικο με κάθισμα και να την κρατάει το αγόρι.
Πού ξαναέγινε αυτό;
Είναι κρίμα από την μία να προσπαθούμε να αποτίσουμε φόρο τιμής σε όλους όσους φόρεσαν και τίμησαν την Σαρακατσάνικη φορεσιά και ΟΧΙ στολή όπως κακώς αναφέρεται στον Κώδικα Δεοντολογίας της Π.Ο.Σ.Σ. και από την άλλη να εθελοτυφλούμε σε τέτοια κακόγουστα φολκλορικά θέματα θέτοντας ως πρόσχημα ότι
« δεν γίνετε αλλιώς» ή του τύπου « ο κόσμος βαριέται τα βαριά και τα μονότονα».
Επειδή ο κόσμος βαριέται εμείς πρέπει να αλλοιώσουμε την φυσιογνωμία των χορών μας; Ας διασκευάσουμε και τα τραγούδια μας να τα κάνουμε πιο ροκ ή πιο ποπ για να είναι ευχάριστα στον κόσμο.
Κυρίες και Κύριοι ΠΑΡΑΔΟΣΗ είναι ταυτότητα- είναι λυχνάρι στο δρόμο της ζωής, είναι η μνήμη του λαού.
Πώς θα μπορούσαν να επιζήσουν οι λαοί αν είχαν αρνηθεί την παράδοση τους;
Σε όλα όσα ανέφερα παραπάνω τρία είναι τα κυρίαρχα στοιχεία με κύρια και καθοριστική σημασία στον αγώνα μας να διατηρήσουμε ανέγγιχτη την μουσική μας παράδοση.
Αυτά είναι:
ΠΡΩΤΟ
ΧΟΡΕΥΤΕΣ. Αποτελούν το ζωντανό κομμάτι των συλλόγων. Είναι η νεολαία που προσπαθεί να ζήσει όχι οπισθοδρομικά αλλά μέσα από τις αξίες της παράδοσης. Προσπαθεί να χτίσει το δικό της μέλλον βασισμένο σε θεμελιώδεις αρχές. Είναι σφουγγάρι η νεολαία. Με ότι την βρέξεις με αυτό θα ποτίσει. Ότι τους διδάξει κανείς από παραδοσιακό χορό αυτό θα υιοθετήσει.
Δεν ξέρει. Γι’ αυτό έρχεται στα χορευτικά των συλλόγων, για να διδαχθεί.
Είναι σίγουρο ότι δεν έχει την παραμικρή ευθύνη για την κακή εικόνα που δημιουργείται. Είναι όμως οι πρώτοι που σε μία κακή εμφάνιση θα ακούσουν αρνητική κριτική.
ΔΕΥΤΕΡΟ
ΧΟΡΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΙ. Αυτοδίδακτοι ή απόφοιτοι Γυμναστικής Ακαδημίας.
Είναι οι άνθρωποι που καλούνται να διδάξουν και να διδάξουν πιστά, ορθά, διακριτά και συνετά ως προς κάθε τι άλλο τους Σαρακατσάνικους χορούς στα χορευτικά τμήματα. Είναι εκείνοι που πρέπει να σταθούν με σεβασμό, αγάπη και μεράκι, με γνώση και χάρισμα απέναντι στη μουσική παράδοση, να την γνωρίσουν, να την αφομοιώσουν και
να την διδάξουν συνήθως σε παιδιά από 6 ετών και πάνω. Άρα λοιπόν πρέπει να έχουν ευθύνη
για την πιστή απόδοση των Σαρακατσάνικων χορών.
Έχω δει το συρτό στα τρία να χορεύεται στο Περτούλι με πολλές παραλλαγές. Γιατί δεν έχουμε έναν κοινό κώδικα αποτύπωσης των βημάτων;
Στην Αλεξανδρούπολη πέρυσι και στο Αγρίνιο φέτος το χειμώνα οι σύλλογοι διοργάνωσαν
Σεμινάριο χορού με τον καθηγητή κύριο Σερμπέζη.
Δεν γνωρίζω εάν στην Αλεξανδρούπολη είχε συμμετοχή χοροδιδασκάλων αλλά στο Αγρίνιο
διαπίστωσα μετά λύπης μου ότι οι χοροδιδά-σκαλοι που συμμετείχαν ήταν ελάχιστοι. Μήπως τα Δ.Σ. των συλλόγων θα πρέπει να δίνουν προτεραιότητα σ’ αυτό και να στέλνουν με έξοδα του συλλόγου, τους χοροδιδάσκαλους να παρακολουθούν αυτά τα σεμινάρια;
ΤΡΙΤΟ
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ. Έχω την αίσθηση ότι χαλαρώσαμε. Αρχίσαμε στις εκδηλώσεις να βάζουμε και άλλους σκοπούς. Σε λίγα χρόνια θα γίνει με την συνοδεία μπουζουκιού (το οποίο μου αρέσει αλλά όχι σε Σαρακατσάνικο γλέντι). Ανοίγουμε σαμπάνιες, έρχονται σιγά σιγά και τα λουλούδια. Έχουμε την μεγαλύτερη ευθύνη. Εθελοτυφλούμε. Δεν κάνουμε τίποτε για να σταματήσουμε αυτή την κακόγουστη παραποίηση της μουσικής μας παράδοσης.
Έχουμε ευθύνη ακόμα και για το αν δεν γνωρίζουμε. Να μάθουμε, να ρωτήσουμε,
να έχουμε στάση και άποψη.
Για πολλά από τα παραπάνω που ανέφερα προέκυψε η ανάγκη θέσπισης από την Π.Ο.Σ.Σ. από τον Απρίλιο του 1997 του κώδικα δεοντολογίας.
Σύμφωνα λοιπόν με τον κώδικα Δεοντολογίας η καλύτερη μέθοδος για την προσέγγιση των νέων είναι να γίνει με αυθεντικούς χορούς και όχι απομιμήσεις.
Συμφωνώ, γιατί θεωρώ ότι αυτός είναι ο μοναδικός δρόμος για να κάνουμε τους νέους κοινωνούς των παραδόσεων μας. Πόσο όμως ακολουθούμε αυτήν την
κατεύθυνση του Κώδικα Δεοντολογίας;
Να σας υπενθυμίσω ότι στο κεφάλαιο Β, στην παρά
γραφο 3 του κώδικα δεοντολογίας περιλαμβάνονται στοιχεία για τα όσα ανέφερα παραπάνω.
Εμείς στο Σύλλογο Σαρακατσαναίων Θεσπρωτίας από την ίδρυση του Συλλόγου το έτος 2001 και με γνώμονα τον Κώδικα Δεοντολογίας της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας έχουμε θεσπίσει και εφαρμόζουμε τον κανονισμό λειτουργίας των χορευτικών μας.
Αποτελεί για μας απαράβατος κανόνας που ρυθμίζει θέματα που σχετίζονται με τους χορευτές, τον χοροδιδάσκαλο. Αποτελεί επίσης και ένα εργαλείο
συντονισμού των εκδηλώσεων του συλλόγου.
Σας γνωστοποιώ ότι ο κανονισμός λειτουργίας υπάρχει στην γραμματεία του Συνεδρίου, στη είσοδο και όποιος επιθυμεί μπορεί να τον προμηθευτεί. Ας του ρίξετε μια ματιά.
Επίσης εκεί θα βρείτε και τον Κώδικα Δεοντολογίας της Π.Ο.Σ.Σ. Υπάρχουν πολλά αντίγραφα, μπορείτε να προμηθευτείτε.
Μπορεί να στεναχώρησα κάποιους αλλά μπορεί και να προβλημάτισα περισσότερους.
Δεν θέλω να ζήσω ως Φιγούρα στην Παράδοξη μετάλλαξη της καθάριας μας Παράδοσης.
Κλείνω με τα λόγια ενός ξένου συγγραφέα:
« κάθε πρόσωπο, κάθε λέξη, κάθε τραγούδι όσο μακρινά και αν μοιάζουν, όταν τα ξαναβρίσκουμε, ενώ τα θεωρούμε χαμένα, μας βοηθούν να επιζήσουμε».
Σας ευχαριστώ.
Οι Σαρακατσαναίοι της Αττικής και της Πελλοπονήσου ( Γούλας Χρήστος - Εκπρόσωπος Σ.Σ. Βάρης " Αγ. Πέτρος").

Ευχαριστώ τον Σύλλογο Σαρακατσαναίων Θεσπρωτίας, ευχαριστώ το διοικητικό συμβούλιο για την πρόσκληση που μας δώσανε και είμαστε σήμερα εδώ. Ιδιαιτέρως τους ευχαριστώ για όλα τα δρώμενα που μας παρουσίασαν εχθές το βράδυ που έχουν σχέση με το σινάφι μας. Ένα μεγάλο ευχαριστώ είναι και για τα ενεργά τους μέλη που δεν μας έδειξαν μόνο ότι είναι μέλη για την συνδρομή αλλά είναι μέλη ενεργά και από τον πήχη που ανέβασαν χθες το βράδυ και αυτά που μας παρουσίασαν. Ευχαριστώ την Πανελλήνια Ομοσπονδία Σαρακατσαναίων που μου έδωσε το βήμα να μιλήσω για τους Σαρακατσαναίους της Αττικής και της Πελοποννήσου κατά την ταπεινή μου γνώμη. Βέβαια ο καθένας θέλει να μιλήσει για τον τόπο του και δεν υποτιμώ κανένα εδώ μέσα που βρισκόμαστε, απ’ όπου και αν κατάγεται. Θέλω να αναφερθώ στους Σαρακατσαναίους της Αττικής. Μετά την απελευθέρωση της Τουρκοκρατίας κατέβηκαν από την οροσειρά της Πίνδου και των Αγράφων πάρα πολλοί Σαρακατσαναίοι λόγω της γεωγραφικής θέσης της Αττικής που βρέχεται από θάλασσα και είχε πολλά χειμαδιά για τα ζωντανά τους. Ένα ερώτημα μεγάλο κατά την ταπεινή μου γνώμη παραμένει σε μένα είναι που θέλουμε τους Σαρακατσαναίους ότι και πριν της Τουρκοκρατίας ήταν στην οροσειρά της Πίνδου και των Αγράφων. Δεν το λέει καμία λογική αυτό διότι λόγω των καιρικών συνθηκών δεν μπορούσε να επικρατήσει η κτηνοτροφία (τα ζωντανά τους) και θα ερχόταν ο χειμώνας και θα μένανε με την γκλίτσα στο χέρι. Μήπως, ερωτώ και όπως θέλετε σχολιάστε το, ερχόμενη η Τουρκοκρατία το 1453 τους βρήκε σε όλη την Ηπειρωτική Ελλάδα και στην Αττική και στην Πελοπόννησο και επειδή δεν μπορούσαν να αντέξουν την σκλαβιά λόγω της ανεξαρτησίας και της ελευθερίας που επικρατεί στους Σαρακατσαναίους μαζεύτηκαν στην οροσειρά της Πίνδου και των Αγράφων. Και όπως συζητάμε εμείς σήμερα για τους προγόνους μας, ότι πριν από 180 χρόνια κατέβηκαν από τα Άγραφα μήπως και αυτοί όταν ήταν επάνω, γενιά με την γενιά, υπήρχαν μαρτυρίες ότι από κάποια τοπωνύμια της Ηπειρωτικής Ελλάδος ανέβηκαν στα βουνά των Αγράφων και της Πίνδου και φτάνοντας στην απελευθέρωση ξανακατεβήκαν κάτω, ότι μαρτυρίες είχε ακούσει ο καθένας από τους προγόνους του. Η λέξη Σαρακατσάνος στην Αττική δεν ακουγόταν. Το μεγαλύτερο πιστοποιητικό που ευτυχώς υπήρχε ήταν οι γυναικείες φορεσιές. Και στο Δίλοφο Βάρης, σε πάρα πολλά σπίτια υπήρχαν φορεσιές από τους γονείς και τους προγόνους μας, αλλά και σε όλα τα τσελιγκάτα της Αττικής όπου υπήρχαν Σαρακατσαναίοι και υπήρχαν και στολές. Επίσης, τα τραγούδια τα οποία κυκλοφόρησαν σε κασέτες τα αυθεντικά κλέφτικα ήταν κάτι που μας κέρδισε όλους και φτιάξαμε το Σύλλογο Σαρακατσαναίων Βάρης «Άγιος Πέτρος» το 1983. Η ονομασία Άγιος Πέτρος την δώσαμε στον Σύλλογο γιατί υποσχέθηκαν οι γονείς μας όταν εγκαταστάθηκαν το 1918 στο Δίλοφο Βάρης, το 1923 ίδρυσαν το πρώτο κτηνοτροφικό συνεταιρισμό της Αττικής με Πρόεδρο το Πέτρο τον Γούλα ο οποίος ήταν 26 ετών και στα 27 του χρόνια πέθανε και επειδή η συνείδηση των Σαρακατσάνων γονιών μας και προγόνων μας, φτιάξαμε την εκκλησία Άγιος Πέτρος και τον Σύλλογο. Πιάνομαι από την ομιλία προηγουμένως του κου Δημήτρη Τάνγκα που αναφέρθηκε σχετικά με την αποκατάσταση των Σαρακατσαναίων από το κράτος. Δυστυχώς, το 1929 που έγιναν απαλλοτριώσεις, πιο κάτω από το Δίλοφο, είναι η Βάρη που κατοικούνταν τότε από 40-50 οικογένειες Αρβανίτες, οι οποίοι αποκαταστάθηκαν από 40 στρέμματα μέχρι 140 ανάλογα την οικογενειακή κατάσταση που είχαν. Και οι κτηνοτρόφοι Σαρακατσάνοι πήραν από 4 στρέμματα για οικογενειακή στέγη. Αλλά πάλι το φρόνιμα των Σαρακατσαναίων για το σινάφι τους ήταν περήφανο. Θα σας πω μια μικρή ιστοριούλα, γεγονός, πήγαν κάτι δικοί μας από το Δίλοφο Βάρης να σφάξουν κάτι αρνιά στο Σούλι του Μαραθώνος. Εκεί ήταν ένα στανομάντρι που αποτελούταν από τους Φλωραίους. Όταν πήγαμε εκεί, ο μπαρμπα-Γιώργης ο Φλώρος κρατούσε το εγγόνι στην αγκαλιά του. Είχαμε και μία μακρινή συγγένεια και τον ρώτησε ένας από τους δικούς μας «καλημέρα, τι κάνεις μπαρμπα-Γιώργη» και ο μπαρμπα-Γιώργης του απάντησε: «εδώ φυλάω στην αγκαλιά μου το εγγόνι του Αλή Πασά». Ο μπαρμπα-Γιώργης ο δόλιος δεν είχε χωνέψει που είχε παντρέψει την κόρη του με πρόσφυγα της Νέας Μάκρης. Μ’ αυτό θέλω να πω για την αυστηρή ενδογαμία που υπήρχε στους Σαρακατσάνους που έπρεπε να παντρευτούν από το σινάφι τους. Θέλω να σας πω και για τους Σαρακατσαναίους της Πελοποννήσου. Συζητιέται από πολλούς Σαρακατσάνους ότι στην Πελοπόννησο δεν υπάρχουν Σαρακατσαναίοι. Σας διαβεβαιώνω με τεκμηριωμένες αποδείξεις ότι υπάρχουν πολλοί Σαρακατσαναίοι στην Πελοπόννησο από την Ορεινή Κορινθία έως την Λακωνία οι οποίοι μεταξύ τους τα Σαρακατσάνικα σόγια γνωρίζονται και θέλω να πω όπως λένε για τους Σαρακατσάνους που υπάρχουν γύρω από την Θεσσαλονίκη και πάνω τους Κασανδρινούς, αυτό βγαίνει από διάφορα τοπωνύμια, μικρά ή μεγάλα ανά την Ελλάδα. Έτσι και τους Σαρακατσαναίους της Πελοποννήσου τους έλεγαν Μοραΐτες. Πολλοί από τους γονείς μας και εμείς έχουμε ακούσει. Πλην αυτό και τα ονόματα που έχω σημειώσει εδώ, είναι πάρα πολλά αλλά έχω σημειώσει κάποια τα οποία είναι υπαρκτά στην Πελοπόννησο και αποδεικνύουν αυτά που είπα. Υπάρχουν σόγια Βόγκολος, Μαγγίνας, Μακρής, Ράπτης, Καραγιάννης, Μάμαλης, Γούλας, Τσεκούρας, Τσόγκας, Κορδαλής, Καλύβας, Χανιάς, Κελεπούρης, Γαλάνης, Γρίβας, Μπούτος, Μαργώνης, Μαγγανάς, Ντούνας και άλλα πολλά. Θα σας πω μια ιστορία. Είχα κατέβει με την γυναίκα μου στο Πόρτο Χέλι και ανηφορίζαμε για το Ναύπλιο. Περνώντας το χωριό Τραχιά μας έκαναν οτοστόπ. Εγώ έκοψα να σταματήσω και μου λέει η γυναίκα μου γιατί σταματάς, που ξέρεις τι άνθρωπος είναι. Της απάντησα δικός μας είναι, φαίνεται. Που πας, του λέω. Μου λέει στο Λιγοριό πάω. Τον ρώτησα από πού είναι. Από εδώ από την Τραχιά μου λέει. Τι δουλειά κάνεις τον ρωτάω. Έχω γίδια (κατσίκια) μου λέει. Πως λέγεσαι του λέω. Καλύβας μου λέει. Του λέω είσαι Σαρακατσάνος. Όχι, μου λέει, Βλάχος. Ξέρεις Βλάχικα του λέω και μου λέει ξέρω. Και του λέω κάτι βλάχικες λέξεις που είχα ακούσει. Μου είπε όχι τέτοια. Τι του λέω ξέρεις. Μου λέει στομόνο, ορμόνο μου λέει και του λέω τι λες, αυτές είναι Σαρακατσάνικες λέξεις. Σαρακατσάνος είσαι αλλά έχεις χάσει την ταυτότητά σου. Και άλλα πολλά. Έχουν κάνει δύο συναπαντήματα τα λένε αυτοί, ανταμώματα τα λέμε εμείς, από τα οποία στο δεύτερο είχα την τιμή να παρευρεθώ με τον Αντώνη τον Βλάχο, και προς τιμήν του κου Κατσαρού, τέως αντιπρόεδρου Βουλής και νυν προέδρου του ΕΛΓΑ παρευρέθην στην εκδήλωση αυτή μαζί με τον Νίκο Καλαί πρώην βουλευτή και τον Ηλία τον Σαμουρέλη, τον οποίο τον ξέρουμε όλοι, πανταχού παρών και τα πάντα πληρών. Για τον κο Κατσαρό θα θελα να πω ότι για μένα είναι ο πατριάρχης των Σαρακατσαναίων γιατί έχει προσφέρει και προσφέρει ακόμα πολλά στο σινάφι μας με την παρουσία και τα βιβλία που έχει γράψει. Για το θέμα που προανέφερα προηγουμένως για τις φορεσιές ότι είναι το μεγαλύτερο πιστοποιητικό για την κάθε Ελληνική ρίζα απ’ όπου και αν κατάγεται, έτυχε στο Μουσείο Μπενάκη να υπάρχει φορεσιά της Σαρακατσάνας Αττικής. Και θα κλείσω με μια μικρή ιστοριούλα. Ένας μπάρμπας μου Θανάσης το όνομα, το 1925, υπηρετούσε στην Θράκη, στο καταυλισμό που υπήρχε τα καλώδια από τα τηλέφωνα του καταυλισμού ήταν χάμω. Δίπλα στο στρατόπεδο υπήρχε ένα τσελιγκάτο Σαρακατσάνων και τα άλογά τους που ήταν το μεταφορικό τους μέσον, εκεί που βοσκούσαν, με τα πόδια τους και τα νύχια τους έκοβαν τα καλώδια και είχε δώσει διαταγή ο διοικητής να διώχνουν τα άλογα και μέχρι και να τα τουφεκάνε. Ο μπάρμπας μου ο Θανάσης, που καταγόταν από κτηνοτροφική οικογένεια και πονούσε τα ζωντανά πήγαινε τα μάζευε και τα πήγαινε στα κονάκια τους και τα μαντριά τους. Είχε έρθει άνοιξη και κούρευαν τα πρόβατά τους εκεί στο τσελιγκάτο. Ο μπαρμπα Θανάσης πήγε εκεί και του λέγει να του δώσουν κανά ψαλίδι να κουρέψει και αυτός. Τον ρώτησαν από πού είναι και εκείνος απάντησε ότι είναι από την Αττική, από ένα χωριό της Αθήνας και ότι είναι σινάφι τους και αυτός. Αλλά οι εκεί Σαρακατσαναίοι του απαντούν ότι όσοι περνούν από εδώ όλοι μας λένε ότι είναι σινάφι αλλά για να είσαι σινάφι μας είναι πολύ δύσκολο. Ο μπαρμπα-Θανάσης όταν πήρε το ψαλίδι για να κουρέψει τα πρόβατα σήκωσε τα μανίκια του πουκαμίσου του και από μέσα είχε μια φανέλα που του είχε δώσει η μάνα του όταν είχε φύγει στρατιώτης η οποία ήταν μάλλινη για να μη κρυώνει και η φανέλα είχε χειρόκτια. Τα λεγόμενα χειρόκτια με σαρακατσάνικα κεντίδια δηλαδή μοτίβα σαρακατσάνικα. Και μόλις είδαν τα κεντίδια στα χειρόκτια της φανέλας, τότε είπαν «Δικός μας είναι».
Ευχαριστώ πολύ.
Σαρακατσάνικη Βραδιά. (Χατζόπουλος Ιωάννης πρόεδρος του Συλλόγου Σαρακατσάνων Ξάνθης).
Κυρίες και κύριοι, χαίρομαι που βρίσκομαι στην όμορφη και φιλόξενη πόλη της Ηγουμενίτσας. Την ίδια χαρά νοιώθουν και οι άλλοι δυο εκπρόσωποι του Δ.Σ. του Συλλόγου Σαρακατσάνων Ξάνθης, ο αντιπρόεδρος Σπύρος Παππάς και ο ταμίας Νίκος Χατζόπουλος, που ήρθαμε μαζί στο 21ο Πανελλήνιο οργανωτικό συνέδριο Συλλόγων Σαρακατσάνων. Μεταφέρουμε τις ευχές του Δ.Σ. , των 590 μελών και των 7000 Σαρακατσάνων του νομού Ξάνθης προς όλους τους Σύνεδρους για καλή επιτυχία της διοργάνωσης και ιδιαίτερες ευχές στους Ηπειρώτες αδερφούς μας, που τώρα με την Εγνατία οδό θα είναι και πρακτικά κοντά μας και όχι μόνο με τη σκέψη.
Χαίρομαι που είμαι κοντά στον αγαπημένο μου φίλο και αδερφό, τον Γιώργο Τσώνη, τον καθηγητή Φυσικής Αγωγής, Αντινομάρχη Ηγουμενίτσας, που εδώ και 32 χρόνια κρατάμε τη φιλία που αποκτήσαμε στα 4 χρόνια που σπουδάζαμε μαζί στην Θεσσαλονίκη.
Ευχαριστώ το Προεδρείο του Συνεδρίου και ιδιαίτερα τον Πρόεδρο της ΠΟΣΣ, τον Κώστα Λειβαδίτη που μου έδωσαν το βήμα, αν και η πρότασή μου ήταν εκπρόθεσμη.
Ήρθαμε στο Συνέδριο να ακούσουμε τις εισηγήσεις και να τις μεταφέρουμε και στους υπόλοιπους Ξανθιώτες μαζί με τις άλλες εντυπώσεις που θα έχει ο καθένας μας από την τριήμερη συναναστροφή μας με τους εκπροσώπους των αδελφών Σωματείων. Να ενημερωθούμε για την καλή λειτουργία των Συλλόγων και να παραλάβουμε τρόπους σωστότερης λειτουργίας των Συλλόγων. Όχι μόνο για να γίνει η δουλειά του Διοικητικού πιο άνετη και ξεκούραστη, αλλά να νοιώθουμε ότι συμβαδίζουμε όλοι οι Σύλλογοι στον ίδιο σκοπό: Να διατηρήσουμε αυτό που οι πρόγονοί μας το είχαν ψωμοτύρι: τον σεβασμό, την τιμιότητα, την αλληλεγγύη, την συμπαράσταση, συνεργασία, την εργατικότητα, την αυτοεκτίμηση, την αξιοπρέπεια, την λεβεντιά, την περηφάνια, την αιώνια φιλοπατρία, τον άσβεστο πόθο για ελευθερία.
Αγαπητοί Σύνεδροι πόθος και ευχή όλων μας είναι να καταφέρουμε η σημερινή γενιά να διασώσει και να διαιωνίσει τη ζωή των προγόνων μας.
Πως θα γίνει αυτό; Η γενιά των παππούδων μας χάθηκε. Η γενιά των πατεράδων μας χάνεται.
Εμείς κάτι θυμόμαστε και το ερώτημα είναι τι θα αφήσουμε στα παιδιά και στα εγγόνια μας. Αυτό το κάτι, το ελάχιστο;
Όχι κυρίες και κύριοι σύνεδροι. Οι πρόγονοί μας αξίζουν τα μέγιστα και αυτά επιβάλλεται να προσφέρουμε στα παιδιά και στα εγγόνια μας. Επιβάλλεται τώρα και χθές ακόμη να κάνει ο καθένας μας τον δημοσιογράφο και να επισκεφθεί όσους Σαρακατσάνους ηλικιωμένους μπορεί και να καταγράψει στοιχεία της ζωής τους. Θέλουμε χιλιάδες καταγραφές των πατεράδων και των παππούδων μας. Να μαζευτεί αυτό το υλικό, να επεξεργαστεί και να διαδοθεί σε όλους τους Συλλόγους και σε όλους τους απογόνους των Σαρακατσάνων. Μόνο έτσι θα έχουμε και εμείς και οι μετά από μας μια σφαιρική ιδέα τι λογής άνθρωποι ήταν αυτοί οι Σαρακατσάνοι.
Αυτή τη δουλειά και πολύ επιτυχημένα την κάνει η Ηχώ των Σαρακατσάνων και άλλες εφημερίδες και έντυπα που ενημερώνουν με τον καλύτερο τρόπο τα σχετικά με τους Σαρακατσάνους και τους αξίζουν πολλά συγχαρητήρια. Αυτή τη δουλειά την κάνουν τα Ανταμώματα με πρωταγωνιστή το Πανελλήνιο Αντάμωμα που γίνεται στο Περτούλι.
Οι χορευτικές παραστάσεις και η ίδια η διατήρηση των Συλλόγων είναι η καλύτερη προσπάθεια της σημερινής γενιάς και αυτών που έρχονται να διατηρήσουμε την Ιστορική μνήμη, την πολιτιστική μας κληρονομιά.
Αρκούν μόνο αυτά;
Εμείς σαν Σύλλογος Σαρακατσάνων Ξάνθης βρήκαμε ένα τρόπο που αναβιώνουμε όλοι ταυτόχρονα: οι επί της σκηνής και οι θεατές την πολιτιστική μας κληρονομιά. Με την Σαρακατσάνικη Βραδιά. Μια παράσταση που έχει αφηγήσεις, αναπαραστάσεις εθίμων, τραγούδια, χορούς.
Έχει κούραση και μεγάλη ταλαιπωρία αυτή η παράσταση. Ώρες ατέλειωτες απασχόλησης. Στερήσεις ατομικού και οικογενειακού ελεύθερου χρόνου. Κάποιες στιγμές απόγνωσης και δισταγμού. Μεγαλοσύνη και συνειδητοποίηση της ρήσης του Σωκράτη: έν οίδα ότι ουδέν oίδα. Μάθημα κοινωνιολογίας και Ιστορίας συνάμα. Δεν υπάρχει καλύτερη και πιο αγνή μορφή Ιστορίας από την Παράδοση, τα ήθη και έθιμα. Βιώνουμε και μαθαίνουμε τον τρόπο ζωής και σκέψης με τις αναπαραστάσεις ηθών και εθίμων. Κατανοούμε τα προβλήματά τους και τις λύσεις που έβρισκαν και προσπαθούμε να τις αξιοποιήσουμε και στην εποχή μας.
Δεν θέλω να σας κουράσω άλλο κυρίες και κύριοι Σύνεδροι. Θέλω μόνο να σας πω ότι πριν λίγες μέρες στα πλαίσια των Θρακικών Λαογραφικών Εορτών που διοργανώνει ο Δήμος Ξάνθης, 75 μέλη του Συλλόγου μας και 35 μέλη του Συλλόγου Σαρακατσάνων Έβρου παρουσιάσαμε στο Δημοτικό Αμφιθέατρο Ξάνθης τη νέα Σαρακατσάνικη Βραδιά, με μεγάλη επιτυχία από όλες τις απόψεις. Εδώ να μου επιτρέψετε να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ στα αδέρφια μας τους Εβρίτες Σαρακατσάνους και ιδιαίτερα στον πρόεδρο του Συλλόγου τον Γιάννη Πιστόλα, για την υπέροχη συνεργασία.
Η μεγάλη κούραση, τα ξενύχτια, το χάσιμο της φωνής και πόσες άλλες ταλαιπωρίες, για να ετοιμαστούν τα τρία χορευτικά, να ντυθούν με παραδοσιακές φορεσιές, να επιλεγούν οι σκηνές, να γραφούν τα κείμενα, να συντονισθούν με τη μουσική πρώτα ένα- ένα τα χορευτικά και μετά όλα μαζί, όλα ξεχνιούνται, όλα παραγράφονται μπροστά στη συνειδητοποίηση της μεγαλοσύνης της παράστασης. Σε όλους μας, σαυτούς που τη φτιάχνουν και σαυτούς που τη βλέπουν μένει ότι εδώ έγινε καλή προσπάθεια, άξιζε τον κόπο.
Ήρθαμε εδώ το Δ.Σ. του Συλλόγου Σαρακατσάνων Ξάνθης να σας πούμε ότι αξίζει και με το παραπάνω όλοι οι Σύλλογοι να κάνουν Σαρακατσάνικες Βραδιές. Να καταγράφονται οι παραστάσεις. Να διαδίδονται από Σύλλογο σε Σύλλογο, από οικογένεια σε οικογένεια. Να ταξινομούνται και να αρχειοθετούνται από την ΠΟΣΣ. Κάποιος μελλοντικός μελετητής να ψάξει στα αρχεία αυτά της ΠΟΣΣ και να μελετήσει τους Σαρακατσάνους από τις παραστάσεις αυτές. Να βγάλει ο καθένας τα δικά του συμπεράσματα για τη ζωή και την πορεία αυτών των ανθρώπων που στον τόπο μας, στην Θράκη, μέχρι το 1945-50 ζούσαν στα τσελιγκάτα.
Αξίζει τον κόπο, να με ακούσετε για δυο λεπτά ακόμη. Να σας πω, πως μάθαμε για τα ζαλίκια. Απορούσα πως η μάνα μου όπως τόσες μητέρες κατόρθωναν να κουβαλούν μεγάλες ποσότητες ξύλα στην πλάτη. Πως γίνεται αυτό, μόνη της να τα μαζέψει και μόνη της να τα φορτωθεί και να τα κουβαλήσει στο σπίτι περπατώντας μεγάλες αποστάσεις. Γελούσε η μάνα όταν μικρό παιδί τη ρωτούσα και μούλεγε ότι είναι εύκολο, γιατί έτσι έχει συνηθίσει. Μούλεγε και τον τρόπο που πρέπει να βάλεις την τριχιά, πως θα σηκωθείς. Πως θα ξαποστάσεις όταν θα κουραστείς. Αυτά πριν 40 χρόνια. Πριν 4 χρόνια, όταν ετοιμαζόμασταν σαν Σύλλογος για την πρώτη Σαρακατσάνικη Βραδιά είπαμε να αναπαραστήσουμε το πλύσιμο στο ποτάμι. Μάθαμε το τραγούδι: μάνα μια κόρη που είδα εγώ στον ποταμό να πλένει και έπρεπε να δείξω σε δυο κορίτσια πως πρέπει να κουβαλήσουν το καζάνι στην πλάτη. Τάχα θυμόμουν. Πήρα ένα καζάνι μια τριχιά έφερα τα παιδιά στο σπίτι και μαζί με τη γυναίκα μου προσπαθούσαμε να ζαλικώσουμε το καζάνι με το σχοινί. Γλιστρούσε και έπεφτε στην αρχή και μείς γελούσαμε. Μέκοψε κρύος ιδρώτας όταν κατάλαβα ότι δε θυμάμαι τι μούλεγε η μάνα μου όταν ήμουν παιδί, ότι κάλεσα τα παιδιά για δυο λεπτά, να παρατήσουν τα διαβάσματά τους και να τους δείξω το ζαλίκωμα και τελικά άδικα ήρθαν. Ζήτησα συγγνώμη και τα έδιωξα τα παιδιά με την υπόσχεση ότι σύντομα θα τακτοποιηθεί και το ζήτημα αυτό αφού ο χρόνος για την παράσταση έφτανε. Ευτυχώς μια γειτόνισσά μας Σαρακατσάνα είχε την καλοσύνη και με γέλιο μας έδειξε τον τρόπο. Εύκολο. Όταν πήγα να το εφαρμόσω στα παιδιά πάλι δυσκολεύτηκα. Εκεί ήταν όμως η γειτόνισσα και μάθαμε τις απλές λεπτομέρειες, πως κάνουμε τη θηλιά και δένουμε το καζάνι και πως το κουβαλάμε χωρίς να μας γλιστρήσει. Και αναφέρω αυτό το παράδειγμα για να τονίσω ότι άλλο γερή μνήμη και άλλο χειροπιαστή πράξη της μνήμης.
Κλείνοντας θέλω να σας μεταφέρω τη σκέψη και τις προσπάθειες που εδώ και δυο χρόνια καταβάλουμε σαν Σύλλογος Σαρακατσάνων Ξάνθης να πραγματοποιήσουμε μια Σαρακατσάνικη Βραδιά στην πρωτεύουσα, στην Αθήνα και μάλιστα στο Ηρώδειο θέατρο. Με σκοπό την μεγαλύτερη προβολή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Είναι μια ουτοπία, που κοντεύει να γίνει πράξη. Ζητάμε το Ηρώδειο από την αρμόδια αρχή μόνο για της 22 Αυγούστου, γιατί τότε ταιριάζει σε όλα τα εμπλεκόμενα άτομά μας, που είναι μαθητές και δεν έχουν μαθήματα, αγρότες και θα έχουν τελειώσει οι δουλειές τους, εργαζόμενοι που θα πάρουν τις καλοκαιρινές τους άδειες και πάνω από όλα μόνο εκείνη την εβδομάδα δεν έχουμε σαν Σύλλογος, προγραμματισμένη και καθιερωμένη εκδήλωση.
Ήρθαμε εδώ στην Ηγουμενίτσα να πληροφορήσουμε όλους τους Συλλόγους Σαρακατσάνων και να ζητήσουμε την συνεργασία τους σε μια πιθανή πρόσκλησή μας στο Ηρώδειο για την συγκεκριμένη Σαρακατσάνικη Βραδιά. Θα είναι τιμητικό για τον καθένα που λέει ότι κρατάει από Σαρακατσάνικη φλέβα να συμμετέχει σε αυτή την παράσταση. Γιατί θα είναι ένας ύμνος για τους προγόνους μας. Θα είναι ένας ύμνος για όλους τους Έλληνες.
Είναι τιμητικό για τους Ξανθιώτες που αναλαμβάνουν αυτή τη παράσταση. Θα είναι τιμητικό για τους Ξανθιώτες να έχουν συμπαράσταση όπως την είχαν και θα την έχουν από το Σύλλογο Έβρου, Ροδόπης, Καβάλας, Δράμας, Σερρών και άλλων Συλλόγων που εδώ και δυο χρόνια μας έχουν υποσχεθεί τηλεφωνικά.
Ταυτόχρονα είναι και πάρα πολύ δύσκολο. Πως θα βρεθούμε; Πως θα προπονηθούμε; Άλλο οι κοντινοί Σύλλογοι της Θράκης και της Ανατολικής Μακεδονίας και άλλο ο Σύλλογος Ηγουμενίτσας που θέλει να έρθει μαζί μας ή ο Σύλλογος Σαρακατσάνων Αθηνών που υποσχέθηκε να μας συμπαρασταθεί. Δεν είναι απαραίτητο να συμμετέχει ο κάθε Σύλλογος με πλήρες χορευτικό και με δεκάλεπτη αναπαράσταση ανάλογου εθίμου όπως του νουνού το γιομάτο που παρουσίασε ο Σύλλογος Έβρου στη φετινή Σαρακατσάνικη βραδιά. Και μόνο δυο χορευτές να κανονίσει να στείλει για μας θα είναι το ίδιο τιμητικό. Αν πάλι θέλει να παρουσιάσει κάτι που σαν Σύλλογος το έχει από χρόνια δουλεμένο, όπως τα Καλογιάννια του Μορφωτικού Συλλόγου Σαρακατσάνων Κομοτηνής, πάλι καλά γιατί μπορούμε να το προσαρμόσουμε στην Παράσταση.
Όλα γίνονται αρκεί να υπάρχει θέληση, διάθεση, καλή σκέψη και πάνω από όλα να υπάρχει αγάπη για αυτό που κάνεις. Και αυτή η παράσταση θα γίνει και θα έχει απόλυτη επιτυχία και με τη δική σας συμπαράσταση. Αρκεί να μας εμπιστευτεί το προεδρείο του φεστιβάλ Αθηνών και να μας στείλει την πρόσκληση για της 22 Αυγούστου. Αρκεί να το αποφασίσει έγκαιρα. Να έχουμε χρόνο να ετοιμαστούμε όσο το δυνατόν καλύτερα. Δεν λέμε ότι θα γίνουμε ξαφνικά ηθοποιοί, ή οι καλύτεροι χορευτές, ή οι καλύτεροι τραγουδιστές. Χρειάζεται χρόνος πολύς να ξαναμαζέψουμε τα 110 άτομα και ακόμα παραπάνω που θα έρθουν μόλις ακούσουν για το Ηρώδειο. Χρειάζεται καλύτερο κοσκίνισμα και καλύτερη επιλογή των χορευτών, των κειμένων, των εθίμων που πρέπει να παρουσιαστούν.
Γιαυτό λέμε έγκαιρα να έρθει η πρόσκληση, για να έχουμε μήνες να ετοιμαστούμε. Και το τονίζουμε εδώ στο 21ο οργανωτικό συνέδριο των Συλλόγων Σαρακατσάνων γιατί χρειαζόμαστε την βοήθεια του κάθε Συνέδρου για την πολυπόθητη αυτή πρόσκληση.
Σας χαιρετώ με τις ευχές να είμαστε γεροί και να ξανανταμώσουμε στις 22 Αυγούστου 2009 στο Ηρώδειο.
Όσοι Σύλλογοι σκεφτούν την πρότασή μας και θέλουν να συμπαρασταθούν να επικοινωνήσουν στο τηλ:2541024490, ή στο φαξ:2541084744 και να αφήσουν το μήνυμά τους.
Όλα γίνονται αρκεί να υπάρχει θέληση, διάθεση και αγάπη.
Σας ευχαριστώ πολύ.